پيترو دلا واله ( مترجم : شعاع الدين شفا )
341
سفرنامه پيترو دلا واله ( قسمت مربوط به ايران ) ( فارسى )
چوبهاى طلايى بسيار ظريف و زيبا ساخته بودند به معرض نمايش گذاشتند و سپس مقدار زيادى شمشيرهاى مرصع و سلاحهاى ديگر كه همگى به سنگهاى قيمتى مزين شده بود ، و در پى آن بيش از صد طبق پر از عمامههايى كه معمولا در ايران به سر مىگذارند از نظرها گذشت ؛ از اين عمامهها كه در هند تهيه مىشود در روى هر طبقى پنج تا شش عدد ديده مىشد . طبقها همه چوبى و روى آن رنگ شده بود و در ايران هميشه براى حمل و نقل اشيا و تقديم هدايا از اين طبقها استفاده مىكنند . يكى ديگر از هدايا دندان حيوان بسيار بزرگى بود كه دو نفر به دست گرفته بودند و قطعا دندان فيل يا نوعى ماهى بود ، كه از آن معمولا در ايران دستهء چاقو و خنجر و سلاحهاى ديگر مىسازند . پس از آن نيز هداياى كماهميتترى به معرض نمايش درآمد كه من به درستى آنها را نديدم ؛ ولى در پايان ، پنج ارابهء هندى از نظرها گذشت كه هر يك دو چرخ بيشتر نداشت و نشيمنگاه چهارگوش آن را نيز بىكرسى و هموار ساخته بودند ، بهطورى كه به طرز نشستن ما ، دو نفر به زحمت در آن قرار مىگرفتند ؛ ولى به رسم نشستن شرقىها چهار نفر به خوبى مىتوانستند در آن جاى بگيرند و بر بالشهاى گرد متعددى كه در اطرافش چيده شده بود ، تكيه بزنند . تمام اين ارابهها به طلا و پارچههاى زربفت آراسته بود و هر يك را دو گاو سفيد بسيار پاكيزه مىكشيدند كه بر روى آنان نيز پارچههاى ظريف و زيبايى قرار داشت . گاوهاى هندى با گاوهاى ما تفاوت دارند ، بدين معنى كه بر روى پشت آنان ، نزديك گردن ، كوهانى قرار گرفته است و از اين جهت به شتر بىشباهت نيستند ؛ بهعلاوه مانند اسب مىدوند و ارابههاى هند ، يعنى سرزمين شاهسليم ، به اندازهاى سبك هستند كه در موقع لزوم بلافاصله گاوها را از آن جدا مىكنند و چرخهايشان را برمىدارند و دو نفر آن را بر دوش خود قرار مىدهند و حتى به ارتفاعات كوهها مىبرند و پس از اينكه جاده هموار شد باز آنها را به وضع اول برمىگردانند و چرخها را مىگذارند و گاوها شروع به كار مىكنند . مطلب جالب اينجاست كه با وجود مساوى بودن هر دو چرخ ، آنها يك محور واحد ندارند و برعكس چرخهاى ارابههاى ما ، هر يك از اين چرخها محور خاص خود را دارد كه انتهاى آن با بستهايى به بدنهء ارابه متصل شده ؛ ولى اين بستهاى چوبى نيز بسيار سبك و ظريف هستند . بعد از ارابهها ، نوبت به جانورانى عجيب رسيد . نخست دو كرگدن را از برابر ديدگان حاضران گذرانيدند . مىگويند اين حيوانات با فيل مىجنگند و بر روى دماغ آنان محلى كه بايد بعدا شاخ