پيترو دلا واله ( مترجم : شعاع الدين شفا )
326
سفرنامه پيترو دلا واله ( قسمت مربوط به ايران ) ( فارسى )
ناحيهء تاتارها اخبار مختصرى در اين زمينه به دست آورم ؛ زيرا آنها اكنون آزاد شده و از شاه حتى خلعت نيز دريافت كردهاند و اسفندياربيگ مأمور شده از اين افراد پذيرايى كند و سپس آنان را به نزد برادر خان كفا ، كه ارباب واقعى آنهاست و همانطور كه قبلا گفتم فعلا به ايران پناه آورده و در اردوى قرچقاىبيگ است ، پس بفرستد . آنان كه همسايهء تركها هستند و سرزمينشان نزديك لهستان واقع شده تعريف مىكردند كه جنگ عليه تركها را پادشاه لهستان به كمك مجارها آغاز كرده است و چنان پيشرفتى نصيبش شده كه اكنون در جادهء قسطنطنيه گام برمىدارد . روز بيست و سوم سپتامبر كاظمبيگ خوشحال و موفق به اردبيل بازگشت ؛ زيرا سردار ترك تمام شرايط شاه را قبول كرده و نه تنها سفير قبلى بلكه جبهچىباشى ، يعنى رييس اسلحهخانه را نيز كه شخصيت بسيار مهمى است و بر تمام سلاحها از جمله توپخانه نظارت دارد ، به همراه يكى از افراد معتبر ديگر اعزام داشته بود تا حصول توافق امكانپذير گردد . عصر روز سىام سپتامبر اين فرستادگان پس از انجام مذاكرات با شاه اذن مرخصى يافتند و به سوى سردار بازگشتند . قرار بر اين شده بود كه اگر تركها از همان راهى كه آمده بودند برگردند و به هيچ يك از اراضى ايران تعرض نكنند ، شاه كارى به كار آنان نداشته باشد و در موقع بازگشت به اصفهان نيز ترتيب اعزام سفيرى را با ابريشم و هداياى ديگر به دربار عثمانى بدهد تا مستقيما با سلطان قرارداد صلح را منعقد كند ؛ زيرا او فقط به قول و قرار سردار نمىتواند و نمىخواهد اكتفا كند . شاه گفته بود اگر تركها بخواهند به سوى قرباغ يا شيروان يا گرجستان يا بهطور كلى هر يك از سرزمينهاى متعلق به ايران رو كنند ، با تمام قواى خود با آنان به مبارزه خواهد پرداخت و دشمنى بيش از پيش شدت خواهد يافت ، و حتى در صورت لزوم تا بغداد پيش خواهد راند . كاظمبيگ نيز مأموريت يافت به اتفاق نمايندگان ترك مجددا به نزد سردار بازگردد و بعد از مدت معينى مراجعت كند و از وضع بازگشت سپاهيان ترك اطلاع دهد و در صورت عدم مراجعت وى در رأس موعد مقرر ، يا دريافت گزارش او مبنى بر اينكه تركها به قول خود وفا نكردهاند ، شاه دشمنى را از سر خواهد گرفت و هرگونه صدمهاى را كه از دستش برآيد به تركها وارد خواهد ساخت . به قرچقاىبيگ نيز دستور داده شد كه با اردوى خود تركها را تعقيب كند و مواظب آنان باشد ، تا اگر از قول و قرار خود تخطى كردند ، از پشت آنان را مورد حمله قرار دهد و در اين مورد شاه اجازهء هرگونه درگيرى و زد و خورد را به او داده و در عين حال متذكر شده بود كه اگر تركها