ملبس شده و چنين وانمود مىكردم كه براى گردش به كنار دجله مىروم ، از شهر خارج شدم . وقتى از دروازه بيرون رفتم ، خود را در دشتى يافتم كه در آن عده‌اى از جوانان ترك كه به تصور من از خويشان پاشا بودند و تعداد آنها در حدود شصت الى هفتاد نفر بود ، سواره ، به چوب‌بازى كه معمول آنان است ، مشغول بودند و چون اين يك بازى ذوقى و تفريحى است ، پيش خود مطلب را به فال نيك گرفتم كه ابتداى مسافرت من با جشن و تفريح مصادف شده است . چندى به تماشا ايستادم ؛ ولى چون شب شده بود ، بازىكنان يك به يك محل بازى را ترك كردند و من نيز به كنار رودخانه رفتم و دور از ديوار قلعه ، خود را در گودالى پنهان كردم و همين كه پاسى از شب گذشت و دروازه‌هاى شهر بسته شد ، به ديگر دوستان خود ملحق شدم و دو ساعت از شب گذشته در حالى كه بارهاى خود را بسته بوديم ، و به ريش ترك‌ها و چاوش كه كاروان را هدايت مىكرد و از وجود ما به هيچ‌وجه مطلع نبود ، مىخنديديم ؛ عازم حركت شديم . تمام شب را به سرعت و بدون توقف راه پيموديم . قاطرها و اسب‌هايى كه در اختيار داشتيم بسيار رهوار و چالاك بودند و ما كه بيم داشتيم به علت بروز جنگ يا علت ديگرى ، پاشا در تصميم خود تجديد نظر كند ، و كسى را به تعقيب ما بفرستد و دستور مراجعت دهد ؛ در اين راه‌پيمايى عجله مىكرديم . يك ساعت از روز برآمده ، به رودخانه‌اى رسيديم كه گمان مىكنم قبلا به مناسبتى نام آن را كه دياله « 1 » است ، ذكر كرده باشم . اين رودخانه به دجله مىريزد و چون براى گذشتن از آن بيش از يك قايق در اختيار نداشتيم ؛ وقت ما تا ظهر تلف شد . من تصور مىكنم دياله همان رودخانهء گيندس « 2 » باشد كه به گفتهء هرودوت يكى از اسب‌هاى مقدس كورش موقع لشكركشى او به بابل در آن غرق شد و در نتيجه او از روى خشم فرمان داد آن را به سيصد و شصت شعبه كنند ، تا بتوان با پاى پياده از آن عبور كرد . وقتى از دياله گذشتيم ، به دهكده‌اى رسيديم كه نام آن بهروز است و چون ديگر به حد كافى از شهر دور شده بوديم ، در آنجا بار افكنديم و بقيهء روز را تا نيمه شب استراحت كرديم و سپس با همان عجله و سرعت پيش رفتيم . سرزمينى كه در آن راه‌پيمايى مىكرديم ، مسطح و پر از گودال‌هاى آب راكد بود و به غير از آبادىهاى كوچكى كه در آنجا سكنهء چندى زندگى مىكردند ، بقيهء اراضى به علت اين‌كه در آنها

--> ( 1 ) . دياله از كردستان سرچشمه مىگيرد و در 15 كيلومترى جنوب بغداد به دجله مىپيوندد . ( 2 ) . Gyndes