پيترو دلا واله ( مترجم : شعاع الدين شفا )
211
سفرنامه پيترو دلا واله ( قسمت مربوط به ايران ) ( فارسى )
ميوههاى مختلف بهخصوص پرتغال و ليمو است ، زيرا چون هواى محل معتدل و آب فراوان است اينگونه درختان در آنجا خوب پرورش پيدا مىكنند . رديف درختان شمشاد و فوارههايى كه در ساخت آن هنرى به كار رفته باشد ، در باغهاى مشرقزمين به چشم نمىخورد و آنان مطلقا به اين سبك تزيين باغ آشنايى ندارند . آب فقط در نهرهاى متعددى ، كه همه مستقيم و يكنواخت هستند ، در وسط خيابان جارى مىشود و كف خيابانها سنگفرش است . در وسط باغ ، جايى كه خيابانها يكديگر را قطع مىكنند ، عمارت هشتگوش كوچك ولى بلند و چند طبقهاى ساخته شده كه داخل آن اتاقهاى متعددى قرار گرفته است . همهء اين اتاقها نقاشى و تذهيب شدهاند ، ولى طبق معمول اندازهء آنها بسيار كوچك و فقط براى خوابيدن و نشستن كافى است . تمام اين محل مختص زنان است و در موقع اقامت آنان ، هيچ مردى به جز شاه و بعضى از خواجههاى حرمسرا حق ورود به آنجا را ندارد . بعد از خروج از باغ حرمسرا و پايين آمدن از پلههاى اين تپه به عمارت شاه ، كه در مقابل تپه يعنى در سمت راست درب ورودى و چمنزار در روى زمين مسطحى بنا شده است ، رفتيم . بعد از وروديهء اول ، باغچهء كوچكى به چشم مىخورد و در وسط خيابانى كه از اين باغچه به سمت باغ بزرگ ديوانخانه مىرود ، درب بزرگى قرار گرفته كه در بالاى آن فوارهاى است كه آب را با جهش زيادى پرتاب مىكند ، بهطورى كه تا بام خانه مىرسد . در داخل ساختمان و در روى ايوانها نيز حوضچهها و فوارههاى متعددى قرار گرفتهاند . اين عمارت نيز كوچك است ، ولى اتاقهاى بىشمارى دارد كه همهء آنها كه وسيع و مزين به نقاشى و مذهبكارىهاى گرانبها هستند . مشخصات عمارت نيز عينا مانند همان است كه در اصفهان بالاى سر در قصر شاهى واقع شده و قبلا به تشريح آن پرداختهام . به نظر مىرسد كه تمام قصور سلطنتى كاملا يكسان هستند و تنها فرقى كه با يكديگر دارند ، از لحاظ بزرگى و كوچكى و تعداد اتاقهاى آنهاست . ايوانهاى زيادى عمارت را احاطه كرده كه با حصير و پرده پوشيده شده و اتاقها داراى دربهاى متعددى هستند . در يكى از اتاقها روى هر يك از ديوارهاى چهارگانهء آن دو آينهء بزرگ در طرفين درب ورودى و پنجره ، به نحوى روبهروى يكديگر قرار گرفتهاند كه تصاوير يكديگر را منعكس مىسازند و انسان تصور مىكند در پس آنها اتاقهاى بىشمارى واقع شده . اتاقهاى نسبتا مخفى ديگرى كه به آنها خلوت خانه مىگويند وجود دارد ، كه كف تمام آنها را دوشكهاى