آدام الئاريوس ( مترجم : احمد بهپور )
325
سفرنامه آدام الئاريوس ( بخش ايران ) ( فارسى )
عمومى ، در اطاق خصوصى شاه و حرمسرا همراه اوست و مانند يك نوكر كارهاى شاه را انجام مىدهد . او نيز در شاه نفوذ كلام دارد و گاهى حتى بيش از صدراعظم حرف او كارساز است . 4 - منشى و مشاور « 1 » مخصوص : وظيفه اين شخص نگاشتن نامههاى شاه و بخشنامههاى حاوى دستور پادشاه به عمال ايالات و نظير اينهاست . غير از اين عوايد و بدهىهاى ايالات را بايد ثبت كند و چهل نفر محرر زيردست خود دارد . 5 - ديوان بيكى : بالاترين مقام قضاوت است كه گاهگاه با صدر « 2 » و قضاوت روحانى كه آنان را قاضى « 3 » شرع مىنامند و گاه نيز با قضات عادى به داورى مىنشيند . چنانچه شاه يكى از بزرگان مملكت را به اعدام محكوم كند ، ديوانبيكى شخصا بايد حكم را به مرحله اجراء درآورد .
--> ( 1 ) - اين شخص بايد مستوفى الممالك باشد كه در صفحه 16 و 17 تذكرة الملوك در باب وى چنين آمده است : « مشار اليه از جمله امراء اعظام و شغل و عمل مشار اليه عظيم است و تمامت ماليات ديوانى در كل ممالك محروسه داد و ستد مىشود بايد از قرار نسخجاتى كه مشار اليه از دفتر نويسند به عمال هر ولايت دهند مستند خود ساخته و از آن قرار بدون زياد و كم داد و ستد نمايند . . . وزراء ديوان اعلى بدون تصديق مشار اليه از ماليات ديوانى چيزى داد ستد و نمىنمايند و در ماليات ديوانى تصديق و تجويز مشار اليه مناط اعتبار و اعتمادست و محرران ديوان اعلى بعد از تصديق ريشسفيد هر سر كار و تجويز مشار اليه تعيين مىشود . . . و مستوفيان جزء ممالك محروسه را به تجويز عالى جاه مشار اليه بايد تعيين نمود . . . » - م ( 2 ) - Sedder منظور صدرخاصه است - م ( 3 ) - در اصل : Schehera