ده تا بيست هزار عدل ابريشم و پنبه جمع مىآيد كه هر يك عدل دويست و شانزده پوند وزن دارد ، از اين مقدار در ايران حداكثر يكهزار عدل در داخل مصرف مىشود و باقىمانده تماما توسط كشتىهاى هلندى و انگليسى به هندوستان ، تركيه و ايتاليا حمل مىشود . كشتىهاى مذكور از مبدأ خود فلزاتى چون قلع و مس و نيز پارچه - هاى انگليسى ، فرانسوى و هلندى كه در ايران دوستدار بسيار دارد به اين كشور حمل مىكنند . سبب علاقمندى ايرانيان به پارچه‌هاى ياد شده اينست كه آنان در كار پشم و پارچه‌بافى مهارت ندارند . براى يك ساعد پارچهء خوب در اصفهان هشت تا ده دوازده تالر بايد پرداخت . بيشترين و بهترين بازرگانان ، ارامنه مسيحىاند « 1 » كه در برون و درون كشور به آمد و رفت مشغولند ، زيرا ايران خلاف روسيه سرزمينى آزاد و باز است و به همين سبب اهالى بومى آن و نيز بيگانگان مىتوانند آزادانه به اين كشور رفت و آمد كنند ، به شرطى كه حقوق گمركى و ماليات را به سركردگان مملكت بپردازند . قراردادى بين ايران و تركيه وجود دارد كه چه در زمان جنگ و چه در زمان صلح بازرگانى بين دو كشور بدون مانع و اشكال انجام گيرد و كاروان‌ها در امنيت كامل در رفت و آمد باشند ، زيرا اين امر به سود هر دو كشور است . ايرانىها اگر به كاربرد استفاده از كشتىهاى بزرگ در كار كشتيرانى آگاه شوند مىتوانند سود بسيارى از اين طريق عايد خود سازند . از آنجا كه در ايران چاپخانه وجود ندارد و به كتاب اهميت زيادى مىدهند ، بهاى آن بسيار گران است . به اين ترتيب يك جلد كتاب به‌خصوص اگر قرآن مجيد باشد ، كه چاپ شدهء آن در آلمان قيمتى برابر با حدود يك تالر دارد ، چون در ايران به صورت دستنويس تهيه مىشود ، به بهاى پانزده ، بيست تالر حتى بيشتر به فروش مى -

--> ( 1 ) - براى آگاهى از دلايل پيشرفت ارامنه در امر تجارت و امتيازاتى كه شاه عباس كبير به آنان داده بود به صفحه 117 تا 122 كتاب « سياست و اقتصاد عصر صفوى » رجوع فرمائيد - م .