تاتارهاى ازبك از چين « 1 » مىآورند به دست مىآيد . چاى عبارتست از برگ‌هاى بلند نوك‌تيز كه يك زول درازا و نيم زول پهنا دارد . اين گياه وقتى كه خشك است سياه ، لوله شده و مانند يك كرم به نظر مىآيد و همان گياهى است كه چينىها « ت » « 2 » و ژاپونىها و هندىها چيا « 3 » و چا « 4 » مىنامند و اين ملل به گياه موصوف ارزش بسيار مىنهند . ايرانىها چاى را در آب زلال و تميز دم مىكنند و باديان يا رازيانه و برخى ميخك به آن اضافه مىكنند و پس از آنكه چاى را با شكر شيرين كردند ، مىنوشند چاى داراى خاصيت دم كشيدن و غليظ شدن است . اين نوشيدنى به اعتقاد ايرانىها چينىها ، ژاپنىها و هندىها خاصيتى آرامش‌دهنده و مؤثر در انسان دارد و براى معده ، شش ، كبد ، خون و بطور كلى تمام امعاء و احشاء آدمى مفيد است و نيز سبب شستن و تقويت اندام‌هاى داخلى بدن مىشود ، سنگ كليه را خرد مىكند ، سر درد را تسكين مىدهد و رطوبت را كه سبب خمودگى و خواب بيموقع است ، از بين مىبرد . كسى كه چاى را زياد مصرف مىكند مىتواند چند شب پى در پى بيدار و سر حال و بدون احساس خواب بگذارند و كارهاى فكرى خود را انجام دهد . چنانچه چاى به طور متعادل نوشيده شود ، نه‌تنها همواره انسان را سالم نگه مىدارد ، بلكه عمر او را طولانى مىكند . اين گياه « 5 » اكنون در هلند كاملا شناخته شده است و

--> ( 1 ) - اصل : Chattai ( 2 ) - Tea ( 3 ) - Chia ( 4 ) - Chaa ( 5 ) - بايد توجه داشت كه الئاريوس سفرنامه خود را پس از بازگشت به آلمان در سال 1654 ميلادى نوشته و اين تحقيق دربارهء چاى مربوط به آن زمان است و قبل از آن يعنى هنگام سكونت در ايران باتوجه به آنچه كه قبلا نوشته از وجود چاى و نوشيدن آن و نيز قهوه اطلاعى نداشته است - م