آدام الئاريوس ( مترجم : احمد بهپور )
259
سفرنامه آدام الئاريوس ( بخش ايران ) ( فارسى )
گردن و پاهاى زيبا هستند . گرچه اسبان مادى « 1 » بهخصوص اسبهاى ارشك « 2 » ( نزديك اردبيل ) نژاد خوبى هستند ، ولى ايرانىها به اسب تازى ارزش بيشترى مىنهند و اين اسبها در ميان اسبهاى شاه اهميت بيشترى دارند . ايرانيان از اسب براى سوارى ، و كمتر براى باركشى استفاده مىكنند و به گارى مىبندند . گارى چهار چرخ اصلا ندارند ، پاى اسب را يا با پابند و يا با طنابى به ميخ طويله كه بر زمين استوارست مىبندند و مىگويند اين كار از اين جهت است كه وقتى تعدادى اسب در يك جا جمع هستند به يكديگر لگد نزنند . ايرانيان اسب براى تند دويدن ، و نه كار ديگر ، تربيت مىكنند . اسبى را كه بسيار تند مىدود بادپاى « 3 » مىنامند . ايرانىها به آرايش ظاهر اسب توجه خاص دارند ، آنان كه ثروتى دارند يراق و دهنه و پشتانداز اسب خود را نقرهكوب و يا طلاكوب مىكنند . اعطائى شاه و بزرگان مملكت به سفراى ما نيز از همين وسايل بود ، استر و قاطر را نيز بسيار به خدمت مىگيرند ، مخصوصا براى مسافرت ، بزرگان و حتى شخص شاه نيز از اين حيوان براى سوارى استفاده مىكنند . زمانى كه ما سفر مىكرديم و خسته و رنجور شده بوديم ؛ از آنجا كه حتما بايستى طى طريق مىكرديم اين حيوان با نرم راه رفتنش كمك بزرگى به ما كرد قيمت استر و قاطر هم مانند اسب گران است ، نوع خوب آن به بهاى يكصد تالر خريد و فروش مىشود . خر باركش هميشه در قاره آسيا بيش از ساير نقاط جهان يافت مىشود و به گمان من ايرانىها بيش از مردم ساير كشورهاى مشرقزمين از اين حيوان استفاده مىكنند . ما اين الاغهاى باركش را در اصفهان به فراوانى ديديم ، زيرا در شهرها رسم نيست كه با گارى بار حمل و نقل كنند ، از اين جهت در كوچه و خيابان تعداد
--> ( 1 ) - منظور اسبهاى منطقه ماد ، شامل همدان ، كرمانشاه ، كردستان و آذربايجان فعلى است - م ( 2 ) - Erschek - ارچوان فعلى و - آ ( 3 ) - Bad pay