آدام الئاريوس ( مترجم : احمد بهپور )
122
سفرنامه آدام الئاريوس ( بخش ايران ) ( فارسى )
فاصلهء يك مايلى جنوب اردبيل قرار دارد به اينجا مىآيد و پيش از رسيدن به اردبيل دو شاخه مىشود ، يكى از ميان شهر مىگذرد ولى ديگرى به سوى چپ متمايل مىشود و به رودخانه قرهسو « 1 » واقع در پشت شهر مىريزد . در ماه آوريل زمانى كه برفهاى كوه آب مىشود اين نهر تبديل به يك رودخانهء بزرگ مىگردد ، به طورى كه اگر آن را به موقع از شهر به اطراف منشعب نكنند گفته مىشود تمام اردبيل در آب فرومىرود ، مانند اينكه يك بار نيز در زمان سلطنت شاه عباس بزرگ اين فاجعه رخ داد ، به اين ترتيب كه آب رودخانه آنچنان بالا آمد كه به خانههاى شهر رسيد . از آنجا كه اين خانهها فقط از گل و خشت پخته در آفتاب ساخته شده است ، اكثرا سست و سپس ويران شده بود ؛ كودكان خفته در گهواره بر روى آب شناور بودند و بسيارى از اهالى و چارپايان در آب خفه شدند ، از اين جهت بود كه در زمان توقف ما در اردبيل يعنى دوازدهم آوريل ، يكهزار مرد با بيل و كلنك و خاكانداز از شهر بيرون رفتند تا سدى محكم جلوى نهر بسازند و از اين طريق آب را به پهنهء بيابان هدايت كنند . در اردبيل گرمابهها و مساجد بسيارى وجود دارد . بزرگترين و زيباترين اين مسجدها ، مسجد آدينه « 2 » است كه برفراز تپهاى تقريبا در ميان شهر قرار داد و داراى گلدستهئى نسبتا بلند و مرتفع است . روزهاى تعطيل و جمعه ( وجه تسميه مسجد ) مردم بسيارى به اين مسجد رفت و آمد مىكنند . مقابل مسجد قناتى وجود دارد كه به دستور صدراعظم شاه به نام سارو « 3 » خواجه ( غير از اين با نام اصليش
--> ( 1 ) - Karasu ( 2 ) - Mestzid Adine ( 3 ) - Saru Chotze - صفحه هفت كتاب اسناد و مكاتبات سياسى ايران : « . . . شاه صفى منصب وزارت را به ميرزا محمد تقى وزير دار المرز مازندران سپرد . اين مرد همان است كه در تاريخ ايران به ساروتقى ( تقى زرد ) شهرت يافته است » صفحه 247 همان كتاب : « ميرزا تقى مازندرانى معروف به ساروتقى در سال 1055 ه . ق كشته شد . . . » صفحه