حسين شهيدى مازندرانى

93

سرگذشت تهران ( فارسى )

مىشود . اين محل تا خيابان رى فاصله چندانى ندارد . به عقيدهء گروهى از پژوهندگان بقعهء امامزاده يحيى مدفن حضرت يحيى از فرزندزادگان امام زين العابدين ( ع ) است . ولى بر روى صندوق آن يحيى بن زيد فرزند امام حسن مجتبى ( ع ) ذكر شده است . بناى فعلى در سال 1320 ( ه ش ) در محل بناى خشتى قديم كه در سال 1318 ( ه ش ) منهدم شده بود ، به همان سبك و هيئت اصلى ساخته شده و ملحقات و تزئينات آن به تدريج در سالهاى بعد انجام گرفته است . صندوق منبّت عتيقهء بقعه ، بنا بر آنچه در كتيبه‌هاى آن اشاره رفته به دستور ملكشاه غازى پسر ملكشاه به سال 895 ( ه ق ) به وسيلهء دو برادر به نامهاى استاد حسين و محمد لواسانى ساخته شده است . بانى بناى قديمى ، قرابشاره و معمار آن ديو حسن بوده‌اند . چنارهاى كهن چندين صد سالهء نزديك اين بقعه از آثار تاريخ طبيعى منحصر تهران به شمار مىرود . « 1 » ظاهرا ملكشاه غازى مذكور در اين كتيبه همان ملكشاه غازى لواسانى است كه ذكرش در منابع و در حوادث و وقاعى پهنه رستمدار و تنكابن و كلاره‌دشت و كلاره رستاق مازندران در دوره پادشاهى آق‌قوينلوها به سال 890 - 900 ( ه ق ) به چشم مىخورد . مرقد امامزاده محمد ( ع ) از قديم در مجاورت اين بقعه قرار داشت . « 2 » همانگونه كه اشاره شد بقعهء امامزاده يحيى فعلا بناى جديدى است كه در پاييز سال 1320 ( ه ق ) از روى نقشهء بناى قديمى و به همان ابعاد تجديد ساختمان گرديده است . بناى قديمى آن شامل برج هشت ضلعى بود كه مانند ديگر ابنيه عصر مغول يك گنبد آجرى دوازده ضلعى هرمىشكل بر بالاى آن قرار داشت و در عهد قاجاريه هم اطراف اين برج خشتى اتاقها و ايوان و مستحدثات نه چندان مهم ديگرى افزوده و سطح خارجى گنبد را با كاشيهاى هفت‌رنگ و نامرغوبى مزين ساخته بودند و اينك در محل برج خشتى مزبور بقعهء هشت ضلعى كنونى ساخته شده و اطراف آن علاوه بر مرقد امامزاده محمد ( ع ) كه از قديم در كنار بقعه قرار داشته است . مقبرهء بهاء الملك همدانى و مسجد كوچكى هم هست . همچنين كفش‌كن و اتاق دفتر و موزه و كتابخانه احداث نموده‌اند و با نصب كتيبه‌هاى سنگ مرمر و كاشى معرق و آينه‌كارى و گچ‌برى بناى بىپيرايهء قديمى را تبديل به بقعهء زيبا و مزينى ساخته‌اند . در سال 1318 ( ه ش ) كه اين زيارتگاه خراب شد ، مرقد آن و كف سابق حرم در عمق 23

--> ( 1 ) . آثار تاريخى تهران ، ص 16 . ( 2 ) . تهران در گذشته و حال ، ص 147 .