حسين شهيدى مازندرانى
88
سرگذشت تهران ( فارسى )
در اين باره نوشتهاند : « به قدر بيست هزار تومان اخراجات نموده و مقدار هشتصد هزار جلد كتاب چاپ فرموده و به دست خاص و عام انداخته است . » ازجمله كسانى كه صنعت چاپ را زير دست ميرزا زين العابدين فرا گرفت ميرزا باقر بود كه بعدها ناسخ التواريخ را با چاپ سنگى منتشر كرد . . . آقا عبد العلى خان نامى در سال 1259 ( ه ق ) ، اسباب ليتوگرافى يعنى چاپ سنگى را به تهران آورد و شروع به كار نمود و در همان سال نخستين كتاب چاپ سنگى تهران با عنوان تاريخ معجم از چاپ بيرون آمد . تاريخ پطركبير نيز كتاب ديگرى بود كه در اين دوران چاپ شد . پس از چندى آقا عبد العلى كارخانهء چاپ سنگى را به آقا ميرزا باقر واگذار نمود . چرا صنعت چاپ در ايران به كندى رواج يافت رواج چاپ نيز مانند بسيارى از كارهاى ديگر در كشور ما ، بدون وقفه و تعطيل نبوده است و در طول تاريخ خود گهگاه دچار سستى و توقف شده ، گاه حتى مدتى متروك مىشد و دوباره از نو مورد توجه قرار مىگرفت . به اين ترتيب هميشه عدهاى بانى وجود داشتند كه تلاشهاى پراكندهاى مىكردند و گهگاه موفق هم مىشدند . موضوع ديگرى كه بر صنعت ايران بىتأثير نبوده است ، اين است كه كتاب در ايران كم تأليف مىشده است . كتابهايى هم كه مقارن ورود صنعت چاپ به ايران ، تأليف مىشد ، اغلب كتابهاى دينى ، احاديث ، اخبار ، ادعيه و زيارات و امثال اينها بوده كه تصادفا با چاپ سنگى بهتر از كار درمىآمد و مردم نيز به چاپ سنگى اين آثار رغبت بيشترى نشان مىدادند تا به چاپ سربى آنها ، به خصوص كه در چاپ سربى غلط چاپى بيشتر روى مىدهد . نكتهء مهم ديگرى كه در روند صنعت چاپ در ايران مؤثر واقع شد ، پيشينهء هنر خوشنويسى در ايران است . به نظر مىرسد كه نخستين مروجين صنعت چاپ در ايران نمىخواستهاند با رواج سريع چاپ سربى ، زمينههاى از بين رفتن اين هنر ملى را فراهم سازند و به همين دليل به دستگاه چاپ سنگى اهميت بيشترى مىدادهاند و شايد هم به همين دليل بود كه با وجود آنكه نخست چاپ سربى وارد ايران شد ، ليكن بعدها براى مدت طولانى منسوخ شد و به جاى آن چاپ سنگى داير گشت . ناصر الدين شاه نيز در سال 1290 ( ه ق ) به هنگام سفر به فرنگستان و در اثناى توقف در اسلامبول ، يك دستگاه چاپخانهء سربى ، با حروف عربى و فرنگى ، به قيمت پانصد ليره عثمانى خريده ، آن را با يك نفر حروفچين روانهء تهران كرد . اما اين