تهران در عصر محمد شاه قاجار يادداشتهاى اوژن فلاندن دربارهء تهران عصر محمد شاه اوژن فلاندن ، دانشمند و جهانگرد فرانسوى ، در زمان سلطنت محمد شاه قاجار يعنى حدود سالهاى 1840 تا 1841 « 1 » ( م . ) ، به اتفاق هموطن هنرمند خود پاسكال گست به ايران آمده و مدتى نيز در تهران توقف كرد . وى در سفرنامهء خود به نكات ارزنده‌اى دربارهء تهران اشاره كرده است : « وسعت محيط تهران چيزى در حدود چهار پنج كيلومتر است . حصار شهر مانند ساير شهرها [ ى ايران ] برجهايى است كه به دورشان خندق حفر كرده‌اند . تهران شش دروازه دارد كه با كاشىهاى الوان تزئين شده‌اند . بعضى از اين دروازه‌ها قلعه [ هاى ] كوچكى دارند كه دور [ شان ] خندقى حفر شده و در يكصد مترى ديوارهاى حصار قرار دارند . حصارها ، همه روبه خرابى رفته و هيچيك نمىتواند در مقابل حملات شديد مقاومت كند . اهميت اين شهر به اندازهء تبريز و اصفهان نيست . خارج از شهر مانند دو شهر قبلى [ منظور قزوين و زنجان است ] [ هيچ ] دهكده [ اى ] ديده نمىشود . كل جمعيت اين شهر كه داخل چهار ديوار است يكصد هزار مىباشد . در وهلهء اول منظرهء تهران جز ديوارى طولانى از آجرهاى زرد رنگ كه از فراز آن گنبدهاى مساجد و كلاه‌فرنگىهاى قصر شاه ديده مىشود ، چيز ديگرى نيست . شش هفت مسجد ، سه چهار مدرسه ، يكصد حمام و قريب به يكصد كاروانسرا در شهر تهران هست كه هيچ يك قابل توجه نيستند . بازارها بدهيبت و كثيف و معمارى ساختمانها بسيار بد است . اين شهر براى پايتخت بودن مناسب نيست و تنها پادشاهان قاجاريه آن را به عنوان پايتخت انتخاب كرده‌اند ، آن هم تنها به اين منظور كه با شاهان صفوى رقابت كرده باشند . ولى پايتخت حقيقى ايران هنوز اصفهان است كه ابنيهء نفيس دارد . اهميت تهران فقط به واسطهء پايتخت بودن آن و اقامت سفرا و امراى بزرگ دولت در اين شهر است .

--> ( 1 ) - برابر با 1256 تا 1258 ( ه ق ) و 1219 تا 1221 ( ه ش )