صاحبقرانيه ناميده شد و امروز هم به كاخ نياوران معروف است ، از ديگر بناهاى ساخته شده در دوران فتحعليشاه است . بنابه گفتهء اعتماد السلطنه ، ابتدا به امر فتحعليشاه در محل فعلى قصر نياوران ، عمارتى جزئى بنا نموده شده بود كه شاه در فصل ييلاق گهگاه به آنجا رفته ، مدتى اقامت مىنمود . بعدها ، محمد شاه نيز قدرى بر اين بنا افزود . اما در زمان ناصر الدين شاه اين بنا را به كلى از بين بردند قصر و عمارتى عالى به مباشرت حاجى على خان اعتماد السلطنه ساختند . پس از آن نيز دوباره بر اين بنا افزوده شد و چون عمارتى بود مشرف به صحراى دامنهء كوه البرز و به تمام شهر ديد داشت ، آن را جهان‌نما خواندند « 1 » . اما ، در كتاب المآثر و الآثار در باب نام صاحبقرانيه كه از نامهاى ديگر اين كاخ بود ، مىخوانيم : « ديگر كوشك مشهور به صاحبقرانيه است كه در قصبهء نياوران افتاده و از آنجا كه پس از قرن اول سلطنت جاويد تشييد يافته و موهبت عظماى اتصال دو قرن را يافته ، قرين را تاريخى و يادگارى است و به اين لقب ميمون و عنوان همايون مرسوم گرديده است . وضع اين قصر در دوران سلطنت محمد شاه عبارت از يك بالاخانهء مختصر و دوجنبين بود . وقتى كه ناصر الدين شاه به سفر اصفهان تشريف مىبردند ، به والد مؤلف دستور العمل دادند تا قصرى بسيار عالى - موسوم به جهان‌نما - در آنجا احداث نمودند و ثانيا به توسط جلالت مآب مشير الدوله يحيى خان اين قصر جديد در همان موضع انشاء شد و به اين لقب معروف گرديد « 2 » . » باغشاه باغشاه يكى ديگر از بناهاى دورهء فتحعليشاه است اين باغ در اصل ، ميدانى بود براى اسب‌دوانى كه پيش از توسعهء شهر ، در غرب تهران و خارج از محدودهء شهرى قرار داشت . در زمان فتحعليشاه عمارتى در شمال باغشاه ساختند و بعدها محمد شاه نيز بناهايى بدان افزود تا اينكه سرانجام در عهد ناصر الدين شاه كوشكهاى معتبر و بناهاى عالى در آنجا ساختند « 3 » . به گفتهء اعتماد السلطنه اين باغ در زمان ناصر الدين شاه شش سنگ آب جارى داشت و متجاوز از چهارصد فواره در جداول و درياچهء آن در فوران بود . همچنين باغ‌وحش مختصرى نيز در

--> ( 1 ) . مرآة البلدان ، ج 4 ، ص 2308 - 2307 ، نقل به مضمون . ( 2 ) . المآثر و الآثار ، اعتماد السلطنه ، ج 1 ، ص 84 - 82 ، با اندك تغيير . ( 3 ) . تهران در گذشته و حال ، ص 203 .