حسين شهيدى مازندرانى
52
سرگذشت تهران ( فارسى )
اولاد و وسعت حرمسرا مىافزود و پى در پى از دولت تزارى روس شكست مىخورد و بخشهاى مهمى از ايران تكه پاره شده طى عهدنامههاى ننگين استعمارى از دست مىرفت . فتحعليشاه كه به سبب ناسازگارى و شدت گرماى هواى تهران تصميم داشت از ارك داخل شهر به باغ نگارستان رفته آنجا را به عنوان مسكن دائمى خود برگزيند ، دستور داد تا ساختمانهاى متعددى احداث كنند . در يكى از اين ساختمانها نقاشى بزرگى كه مجلس سلام فتحعليشاه را نشان مىداد ، كشيده شده بود . عمارت نگارستان در سال 1225 ( ه ق ) 1810 ( م . ) تكميل شد . سردر اصلى باغ كه دو طبقه هم بود در بخش جنوبى قرار داشت . طبقهء بالا سه اتاق و طبقهء پايين دو اتاق داشت . روز عيد قربان در برابر اين سردر شتر قربانى مىكردند . خيابانى شمالى - جنوبى ، سردر را به داخل باغ مىپيوست . در حاشيه و در طول اين خيابان اتاقهاى متعدد با گچبرىهاى زيبا ساخته شده بود درست در ميدان باغ عمارت معروف حوضخانه يا دلگشا قرار داشت ، به طورى كه ساير بناهاى اصلى همه در اطراف اين عمارت قرار مىگرفتند . پردهء نقاشى مجلس سلام فتحعليشاه نيز در همين عمارت دلگشا نصب شده بود . در اين نقاشى ، تصوير سفراى خارجى از جمله سرجان ملكم ، سرهارت فوردجونز « 1 » ، سرگور اوزلى « 2 » و ژنرال گاردان « 3 » ديده مىشود . اين پرده تاريخى را كه شامل 118 نقاشى تمام قد بود ، ميرزا عبد اللّه نقاشباشى خاصه در سال 1228 ( ه ق ) 1813 ( م . ) كشيده است . تغيير مهمى در ساختمانهاى باغ نگارستان داده نشد . جز آنكه به وقت صدارت حاجى ميرزا آغاسى و به دستور او علاوه بر حصار اصلى باغ ، حصار ديگرى نيز به دور آن كشيدند كه به حصار دوم باغ معروف شد . اين حصار كه بخشهايى از آن تا سال 1313 ( ه ق ) نيز باقى مانده بود از شرق به پيادهروى شرقى خيابان شرق دانشسراى عالى ، از غرب به پيادهروى غربى خيابان غربى سازمان برنامه ، از شمال به منتهىاليه خيابان علائى كنونى ، يعنى پيادهروى خيابان شريعتمدار فعلى و از جنوب نيز به پيادهروى جنوبى خيابان كمال الملك محصور بود . همچنين حاجى ميرزا آغاسى دستور داد كه پادگانى نظامى بين دو حصار تأسيس كنند ، تا با خيال راحت به اتفاق محمد شاه قاجار زير سايهء سرنيزهء نظاميان در باغ نگارستان روزگار بگذرانند . بعدها ، در دوره ناصر الدين شاه ، با دو باغ مجاورش يعنى باغ سردار ايروانى و باغ نظاميهء ميرزا
--> ( 1 ) . Sir hartford Jones ( 2 ) . Sir Gore Ousely ( 3 ) . Gardanne