هجرى است آنجا كه سخن اندر ناحيت حدود ماوراء النهر به ميان آمده از سنگليچ يا سنگلج اين گونه ياد شده است : « سنگلج بر دامن كوه است و معدن بيجارهء بدخشى و لعل اندرين كوه است و به نزديكى معدن آبى است گرم و ايستاده ، چنانك دست از گرمى در وى نتوان كرد و از معدن تا تبت يك روز و نيم راه است . » « 1 » مينورسكى « 2 » نيز در تعليقاتى كه بر حدود العالم نوشته است ، مىگويد : سنگلج ، سنگليچ و يا سنگ - لج با « ياى » معروف يا مجهول ، احتمالا معرب « سنگس » است « 3 » كه خود نام مكان ديگرى در ناحيهء خراسان بزرگ بوده است « 4 » . به سخن ديگر سنگليج يا سنگلج در كوههاى پامير و در منطقهء بدخشان قرار دارد و مردم آن به زبان سنگليچ سخن مىگويند كه يكى از گويش‌هاى زبان فارسى است . « 5 » برخى از نويسندگان نيز اصل سنگلج را سنگ - رج ، يعنى محل رج‌بندى و تقسيم آب با پاره‌هاى سنگ دانسته‌اند . « 6 » 3 - محلهء بازار اين محله در سه راه مسجد شاه ، انتهاى خيابان ناصريه ( ناصر خسرو ) و امتداد خيابان جبه‌خانه يعنى خيابان بوذرجمهرى تا انتهاى بازار بزرگ - بازار بزازها - و بازار چهل تن ، قرار داشت . « 7 » در واقع محلهء بازار در مركز هستهء اصلى تهران باستان قرار داشته و محلهء عودلاجان از سوى شرق ، سنگلج از سوى غرب و گوشه‌اى از محلهء چال ميدان در شمال سيد اسماعيل به آن راه داشته‌اند . بعدها قسمتهايى از شمال و جنوب محله بازار توسعه يافته و هستهء اصلى تهران قديم را تشكيل داده است . « 8 »

--> ( 1 ) . حدود العالم من المشرق الى المغرب ، به كوشش دكتر منوچهر ستوده ، ص 121 ، چاپ طهورى 1362 ، و نسخهء خطى حدود العالم . . . ص 25 ب . ( 2 ) . Minirsky ( 3 ) . تعليقات بر حدود العالم . . . مينورسكى ، ترجمهء ميرحسين شاه ، ص 327 . ( 4 ) . همان ، ص 356 . ( 5 ) . راهنماى قطغن و بدخشان ، محمد نادر خان ، تصحيح دكتر منوچهر ستوده ، ص 161 . ( 6 ) . طهران در گذشته و حال ، ص 139 به نقل از مقالهء دكتر مصطفوى با نام طهران قديم و جديد ، ص 2 . ( 7 ) . تهران قديم ، جعفر شهرى . ج 1 ، ص 15 - 16 . ( 8 ) . تهران در گذشته ، و حال ، ص 136 .