حسين شهيدى مازندرانى

36

سرگذشت تهران ( فارسى )

مولوى فعلى و جنوب بازار تهران در امتداد گذر قاطرچى و كوچه باغ ايلچى قرار دارد . عضد الدوله سلطان احمد ميرزا در تاريخ عضدى شرح كوتاهى دربارهء لوطى صالح نوشته است كه خواندن آن خالى از لطف نيست : « آغا محمد خان به جعفر قلى خان برادرش نهايت ميل را داشت . جعفر قلى خان هم بسيار مرد رشيدى بود و در همه جا خدمات عمده براى برادر تاجور خود كرده بود . معاندين بتدريج خاطر پادشاه غيور را بر برادر آشفته ساختند . شبى در مجلس شرب ، لوطى صالح شيرازى كه در عهد كريمخان در شيراز اظهار چاكرى بلكه جاسوسى به جهت شاه شهيد [ لقبى كه به آغا محمد خان پس از كشته شدنش دادند ! ] مىنمود ، بعضى مطالب به طور مضحكه در خدمت جعفر قلىخان گفته بود كه خلاف احترام سلطنت بود . خبر به آغا محمد شاه رسيد و باطنا نهايت تغير را به هم رسانيدند . در وقت خواب ، به قانون معمول يك نفر شاهنامه‌خوان براى شاه مشغول خواندن شه‌نامه مىشد . شاهنامه‌خوان در خدمت شاه شهيد اين بيت را خواند : به هر جا سر فتنه‌جويى كه ديد * ببريد و بر رخنهء ملك چيد « 1 » حضرت پادشاهى به مجرد شنيدن اين شعر ، حالتش منقلب شده در همان شب يا شب ديگرش جعفر قلى خان به طناب افتاد . بعد از قتل برادر ، برادرزادهء خود جهانبانى [ منظور فتحعليشاه است ] را خواسته بود و بر سر نعش برادر به سر و سينه مىزد و به جهانبانى مىفرمود : براى تدارك سلطنت تو چه كارها كردم . يك برادرم به خاك روسيه فرارى شد . برادر ديگرم از ديدگان نابينا ماند . اين يكى را هم به اين حالت مىبينى « 2 » . . . بعد از فقرهء قتل جعفر قلى خان برادرش ، لوطى صالح را ، كه آشناى قديم خودش بود ، در خلوت خواسته فرمود به جهت مسخرگى و صحبتهايى كه در مجالس اجراى سلطنت زنديه و در حضور خود وكيل مىكردى ، سرمايه و مكنت تو را مىدانم . بايد راست و بىكم و كاست بگويى و تقديم كنى تا جان تو سلامت بماند . لوطى صالح عرض كرد : - راست مىگويم و تقديم مىكنم . اما خداوند عالم در وجود تو گذشت خلقت نفرموده ، مىگيرى و باز جان مرا تلف مىكنى . فرمودند : - تو نگفته من مىدانم چه دارى . از ملك و مال و پولى كه پيش تجار سپرده‌اى قريب پانزده

--> ( 1 ) . اين بيت در شاهنامه‌هاى موجود نيامده و از ظاهر آن پيداست متعلق به فردوسى نيست . م . ( 2 ) . تاريخ عضدى ، ميرزا احمد خان عضد الدوله ، تصحيح و مقدمهء دكتر عبد الحسين نوايى ، ص 162 - 163 .