حاجيه خانم علويه كرمانى
33
روزنامه سفر حج عتبات عاليات و دربار ناصرى
بردند براى شاه » . آگاهىهاى ديگر از دربار ناصرى حضور وى در ميان درباريان و بستگان شاه ، و محبوبيت او نزد حضرت و الا حشمت السلطنه و ديگران ، سبب شده است تا وى از نزديك با آداب و رسوم داخل دربار آشنا شود . از جمله مواردى كه گزارش وى جالب توجه است ، داستان شركت او در تعزيههاى تكيه دولت و مطالبى است كه درباره نوع نشستن افراد از طبقات مختلف به دست داده و همين طور فهرست تعزيههايى است كه در آنجا برگزار مىشده است . شاه به طور معمول در تعزيه شركت كرده ، خود و زنانش جايگاه ويژهاى داشتند . اما چنانكه نويسنده ما مىنويسد : « شب يا روز كه شاه تعزيه مىنشيند ، دو سه دفعه بر مىخيزد ، دوره توى بالاخانههاى زنها مىآيد . قدرى شوخى مىكند . تقليد تعزيهها را بيرون مىآورد ، باز مىرود . اين بالاخانه دوره تمام به هم راه دارد » . از آنچه كه اين نويسنده درباره تعزيه در تكيه دولت آورده ، فهرست جامعى از تعزيههايى را كه هر شب برگزار مىشد به دست داده است : « امروز كه بيست و چهارم است ، باز تعزيهء بازار شام بود . يزيد را سوار فيل بزرگ كردند . با دستگاه هرچه تمامتر آوردند . تخت فيلى با رواندازش از هندوستان براى شاه آوردهاند ، هشتاد هزار تومان » . شب آخر هم پول ميان مردم حاضر مىپاشند : « امروز كه روز بيست و هفتم است ، انعام دادند به روضهخوانها و فقرا و سادات . اوّل كه دستى مىدادند ، بعد يك كيسه پولى پاشيدند . همه ريختند به هم . هر سال اين كار را مىكنند كه شاه بخندد » . افزون بر تعزيه در تكيه دولت ، يك دورهاى هم زنان دربارى روضهخوانى دارند به طورى كه هر كدام از سه روز تا ده روزه روضه مىگيرند . نويسنده شرحى هم از اين مراسم داده است . مراسم روز عاشورا هم در اندرون تفاوتى با بيرون ندارد : « امروز كه دوشنبه عاشورا است ، از صبح علمها را برداشتند . دور حياط شاه روضه خوانها نوحه مىخواندند ، آنها سينه زدند تا ظهر » . تفصيلى كه نويسنده در اين بخش دارد قابل توجه است .