خطايى ، على اكبر
479
خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين )
به سوى سيان امروز كه بيستم خرداد 1359 است به سمت سىيان ( سيان ) Si - An كه پاىتخت استان سينچى Sin - Chi ( ياشينسى ) است حركت كرديم . اين شهر معتبر و مهم همانجاست كه هيون تسانگ سفر تاريخى خود را از آنجا آغاز كرد ، سفرى كه به هند رفت و از آن ديار كتب مقدس بودائى را به هديه آورد . بسيارى از نقاشان قديم و مهم چين تصوير اين زائر معروف را در شمايلى نقش كردهاند كه كولهبارى از اوراق كتب مقدس بر دوش مىكشد . « سىيان » در ازمنهء قديم به « چانگ آن » معروف بوده است و نيز به « شى جينگ » ، شهرى است كه بيش از يك ميليون جمعيت دارد و آثار و نفوذ مذهبى بودائى ، يهودى ، نسطورى و اسلام در آن باقى است . جنگل كتيبه از ديدنيهاى اين شهر موزهء تاريخ است . در قسمتى از آنكه به Bei - ling عنوان و شهرت دارد مجموعهاى عجيب و غريب از كتيبههاى سنگى و فلزى را جمع كردهاند . معنى « باىلينگ » به فارسى « جنگل كتيبه » است . در ميان كتيبههاى سنگى سياهرنگ ، كتيبهاى است بزرگ كه بر پشت سنگ پشتى نصب شده و از سال 1881 ميلادى است و ارتباطى مختصر با ايران دارد . نوشتهء كتيبه مربوط است به مسافرت مبلغى نسطورى به نام جين ( ؟ ) كه از شامات و از راه ايران به چين آمده است . مقدارى از عبارات اين كتيبه به خط سريانى است . تعداد كتيبههايى كه درين معبد موزه شده گرد آوردهاند حيرتآور است . از قرون مختلف است و به اشكال مختلف : سنگ قبر ، لوحهء دينى ، مكالمات كنفسيوس ، سخنان حكيمان ، شعر و يادگارها . قسمتى ازين سنگ نبشتهها « دستتراش » خوشنويسان چينى است و بايد ناگفته نگذشت كه قطعهنويسى به خط خوش ( با قلممو ، بر كاغذ و پارچه و يا به شكل حجارى بر سنگ ) از هنرهاى