خطايى ، على اكبر

451

خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين )

آنكه لبهء برونين كتاب آن طرف از ورق كاغذ بود كه تا خورده بود . اين رسم تهيهء كاغذ در كتاب‌نويسى بود . اما نسخه‌هاى فارسى نوشته در چين ، به ملاحظهء آنكه كتابهاى پرداختهء بلاد اسلامى بر دو روى كاغذ بود ، دو رويه نوشته شده است و به منظور رفع عيب نازكى كاغذ دو كاغذ را بهم مىچسبانيده‌اند و بر دو طرف آن مىنوشته‌اند . 2 - شيوهء خاص خط و نوعى تمايل كرسى حروف به سمت چپ و شباهت آن تا حدودى به خطوط نسخ قديمى حدود ماوراءالنهر . 3 - محدود بودن تعداد نسخه‌هاى رقم دار كاتب . 4 - كتابت نسخه‌ها مربوط به قرن يازدهم به بعدست . 5 - چون كتابها اغلب درسى بوده است بسيارى از نسخه‌ها داراى ترجمهء لغات و عبارات به زبان چينى است و معمولا كلمات چينى به صورت آوانويسى فارسى ( خط ما ) بين السطور آمده است و گاه هم به خط چينى ريز در كنار سطور و يا بين سطور نوشته شده و ازين حيث اهميت دارد كه از آنها مىتوان لغتنامه‌اى براى فارسى و چينى مستعمل در آن قرون فراهم ساخت . نسخه‌هاى فارسى جمع شده در چند مركز را كه ديدم بر چند گروه مىتوان تقسيم كرد : الف - كتب دينى يعنى فقه و كلام : مانند ترجمهء مختصر الوقايه ، روضة المصلى ، ترغيب الصلاة ، ادلة الشرع و السنن ، عمدة الاسلام ، صلوة مسعودى ، معرفة المذهب ، سراج الدين ، مبكيات ، تحفة المجالس ، مجموعهء خانى براى بهرامشاه . ب - اخلاق دينى : تنبيه الغافلين ( شانزده فصلى دو نسخه ) ، روضة اللطايف على ابن بهاء الدين بن جمال الدين خجندى ، فوز النجاة ( دو نسخه ) ، حقائق ، فردوس الواعظين ، ارشاد ( علم و معرفت وعظ ) از خطيب ابو محمد عبد اللّه بن محمد القلانسى النسفى ، بيان معرفت ايمان . ج - سرگذشت حضرت رسول و احاديث : معارج النبوهء فراهى ، شرح عرفانى خطيب ، الاربعين تاج الدين حافظى بخارى از حسام الدين بن علاء الدين