خطايى ، على اكبر

327

خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين )

و در 174 [ هر 175 ] يامى 176 گوسفند و قاز و مرغ و برنج و آرد و عسل و دراسون 177 و عرق و سير و پياز در سركه پرورده 178 و تره‌ها مىدهند . دور هر شهر ايلچيان را طوى دهند . و ديوانخانه 179 را دوسون 180 مىگويند . در هردوسون 181 كه طوى باشد اول پيش كوركه رو به 182 طرف تختگاه پادشاه 183 تختى نهند و پرده‌اى آويخته 184 و شخصى پهلوى تخت ستاده و نمدى بزرگ پاك در پاى 185 انداخته ، و امراء و ايلچيان بر بالاى آن نمد 186 و باقى مردم در پس پشت ايشان صف صف بسان مسلمانان در صفهاى نماز ستاده . و آن كس كه بر پهلوى تخت باشد به زبان خطائى ندائى كند سه بار . بعد از آن داجيان سه بار سر بر زمين نهند و ايلچيان و مردم را نيز تكليف كنند كه سه بار سر نهاده هركس به سر شيره‌هاى خود رود . و درين روز كه دانك‌داجى 187 در قمجو مسلمانان را طوى مىداد دوازدهم رمضان بود . از ايلچيان درخواست كه طوى پادشاه است و شما را عزيز داشته چيز خوريد . 188 ايلچيان درخواست كردند 189 كه در دين ما روا نيست . دانك‌داجى 190 ايشان را معذور داشته هرچه ترتيب كرده بود به وثاقهاى ايشان فرستاد . و درين شهر قمجو بتخانه‌اى بود 191 پانصد گز در پانصد گز و در ميان آن 192 بتى خسپيده 193 ، پنجاه قدم طول آن بت ، و نه قدم طول كف پاى او و دور كلّهء سر 194 او بيست و يك گز 195 ، و بتان ديگر پس پشت او و بالاى سر او هريك گزى 196 و كمتر و بيشتر ، و صورت بخشيان هريك به مقدار آدمى همه چنان متحرّك كه گوئى زنده‌اند ، و بر ديوارها 197 صورتگريهاى 198 خوب كرده اين بت بزرگ خسپيده 199 يك دست به زير سر نهاده و يكى بر روى ران ، و او را مطلّا كرده‌اند 200 ، و نام آن شكمانى فومى 201 گويند ، و فوج فوج مىآيند و پيش آن بتك سر بر زمين مىنهند ، و در گرد آن عمارت همچون خانه‌هاى كاروانسرا بتخانه‌ها بود 202 ، انواع پرده‌هاى زربفت و كرسيهاى مطلّا و صندليها و شمعدانها و صراحيهاى چينى آراسته بودند ، و درين [ شهر ] 203 قمجو ده بتخانهء معظم 204 بود . و خانهء ديگر ساخته بودند كه مسلمانان آن را چرخ فلك مىخوانند 205 ، مثل كوشكى مثمّن ، و از زير تا بالا پانزده طبقه ، و در هر طبقه‌اى منظرهاى مقرنس خطائى و غرفه‌ها و ايوانها و بر گرد منظرها در افزينها و انواع صورت ساخته مثل تختى زده و پادشاهى نشسته ، و از چپ و راست خادمان و غلامان و دختران ايستاده . 206 در مجموع آن پانزده طبقه منظرهاى خرد و بزرگ ساخته بودند و صورتهاى بديع پرداخته . 207