نمىدانم : ز ساز و نواى طرب ، كوه گويى * بود كاسهء چينى از خوش صدايى بر آستر بدرقهء يك نسخهء خطى چينى كه متعلق به سال 1217 ميلادى است يك رباعى و دو بيت شعر فارسى ضبط شده است . اين سند به نام « نامبان بونجى » مشهور است . اول بار پ . پليو P . Pelliot فرانسوى در 1913 مقاله‌اى دربارهء آن منتشر كرد . 17 عكس آن را در صفحهء روبرو مىبينيد . مناسبات ايران و چين در عصر مغول مخصوصا در زمينه علمى گسترش يافت . از جمله در زيج ايلخانى خواجه نصير الدين طوسى ذكر تقويم چينى و اويغورى شده است . در همين روزگارست كه رشيد الدين فضل اللّه همدانى براى نخستين‌بار تاريخ مفصلى از احوال مملكت و پادشاهان چين به زبان فارسى تدوين كرد ، و آن جزئى است از كتاب مشهور جامع التواريخ او . مسلم است كه او اين كار مهم را به مدد اطلاع‌يابى از دانشمندان چينى و براساس مآخذ چينى به انجام رسانيد . 18 رشيد الدين فضل اللّه در كتاب « لطايف الحقايق » گفته است كه چند كتاب مفرد از زبان ختايى به فارسى كرده شد . همانجا به « طب اهل ختايى از علميات و عمليات » اشاره مىكند و متذكر « ادويهء مفردهء ختايى از آن‌چه پيش ما مستعمل است و آنچه مستعمل نيست » مىشود . بالاخره نوشته است بابى دربارهء « سياست ختايى و تدبير ملك ختائيان و مصالح آن چنانچه پيش ايشان معهود است » خواهد نگاشت . 19 ظاهرا اصطلاح « اصول ختايى » كه در مطلع سعدين مىبينيم همين « سياست ختائى » مورد نظر رشيد الدين است . همو در مقدمهء طب اهل ختايا تنكسوق‌نامه اين اطلاع مهم را به ما مىدهد : « و از قديم الايام باز تا غايت وقت هيچ‌كس از كتب خطايى بعضى ترجمه نكرده و از آن تأليف و تصنيف نساخته ، الا در زمان پادشاه عادل هولاكو . . . خواجه نصير الدين . . . به حكم يرليغ همايون از حكيمى خطايى كه با هولاكو از ولايت مغولستان كه به ولايت خطاى نزديك است آمده بود و بعضى از نجوم مىدانست خواست تا بر احوال نجوم ايشان واقف گردد . » 20 پادشاهان مغول بطور طبيعى بيش از ايرانيان با چينيها ارتباط معنوى و روحى داشتند . جز اين اخبار كه از مراودات و مناسبات چينيها در عهد هولاكو و غازان داريم