خطايى ، على اكبر
116
خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين )
و از همهء اقمشهء ممالك چين در خانبالغ بسيار است . و آن كانهاى مذكور از قسم خانبالغ در شهرى است كه او را دىتنك گويند . و سنگى كه به جاى هيزم مىسوزند در خانبالغ [ است ] . زنجيل و ماميران چينى و كبابهء چينى و غيره آنجا مىكارند . و قسم چهارم از دوازده قسم ملك خطاى ، حيزا است و نام شهرهاى آن ملك خوىجو و سالارفو « 1 » [ و غيره ] . و در آن ملك گرمه دارو بسيار مىشود ، امثال « 2 » دارفلفل [ و قرنفيل ] و فلفل « 3 » و غيره . و در آن ملك تنبل و سبارى مىخورند . و در آن ديار نمك بغايت قيمت است ، چنان كه پنج درم [ نمك ] به يك درم نقره مىدهند . و قسم پنجم از دوازده قسم ملك خطاى را « 4 » فوكنسى گويند ، واقمشه كه در اين قسم حاصل از مىشود از كتىها « 5 » و از كمخاها و از اطلسهاى ملون خطاى كه مشهور است و كتانهاى نازك و جنسى و غيره . و قسم ششم از دوازده قسم ملك خطاى لمصين « 6 » است و هر قسم را سه ماهه راه قلمرو است . و در قلمرو لمصين همه فغفورى كار مىكنند و اصل فغفورى از سنگى است بغايت سفيد و باطراوت ، و آن سنگ را آرد مىكنند و مىبيزند و حوضها ساختهاند « 7 » از سنگ يكپارچه « 8 » تراشيدهاند ، و اندر آن حوضها سنگ آرد كرده را بخيسانند و بر مثال رنگرزان چوب زنند و همچنان آب ريزند و چوب زنند تا مدتى كه حل شود و در رسد و بعد از آن هم برهم زنند [ و به حوض دوم رها كنند و از آنجا نيز برهم زنند ] و به حوض سيم رها كنند و بعده گذارند تا آب او خشك شود و گلى صافى بماند و آن گل را به مشت و لگد بر دوام
--> ( 1 ) - ق خوى كينفو و خوىجو ، س 609 : خوجو سالارفور ( 2 ) - سها : مثال ( 3 ) - سها : بيبل ( 4 ) - سها : و يكى ديگر ( 5 ) - سها : كيىها ( 6 ) - ق : لمسين ( 7 ) - سها : كردهاند ( 8 ) - سها : يكپاره