خطايى ، على اكبر
109
خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين )
و بعد از آن حكمتشناسان فرمودند كه [ آن ضرر از خون ريختن بىوقت است به روز . بعد از آن ] روز قتل را به شب بدل كردند و در يك شب چندين هزار خونى را در تمام ملك چين قتل كنند بتخصيص در خانبالغ . چون صباح شود به نظاره بيايند و ببينند جمعى را [ پيوند ] از پيوند جدا كرده و جمعى را گردن زده و به روى هم پشته كرده و جمعى را پارهپاره كرده و هر گروهى را به نوعى كشته « 1 » و جمعى را پوست كنده و سرنگون آويخته ، و هر گروه گناهكار را به نوعى قصاص كردهاند . و عجبتر آنكه سر چندين هزار مقتول را - هريك در صندوقچهاى « 2 » جدا [ به ] جدا محكم كردهاند و صاحب آن سر را بيان [ حال او ] كرده [ اند ] و نوشته كه صاحب اين سر چنين كس بود و از كدام محله بود و نام [ او و ] پدر او چه بود و گناه او چه بود و چند سال در حبس بود و در هر ماهى در كدام ديوانخانهها كدام ميران تفتيش كردند ؟ و در هر سال پيش خاقان چه نوع اقرار كرد . آن خطها را بدان انواع نوشته در گردن آن خونيان آويخته به قتلگاه مىآرند . و چون سر از تن آن خونيان جدا شود سرهاى مقتولان را در صندوقچهها محكم سازند و خط هركس را به صندوقچهء سر او بچسبانند « 3 » و تا سى سال در خزينه نگاه دارند از براى آنكه اگر كسى دعوى كند كه چنين كس من به ناحق كشته شده حكم از پادشاهى برآيد كه سر آن مقتول را از خزينه حاضر سازند ، اگر كسى دعوى بكند بر آن « 4 » سر بكند : آنچه احوال آن مقتول است بتمامه در كاغذ نوشتهاند و در صندوقچه چسبانيده . « 3 » تا سى سال آن سرها در خزينه باشد . بعد از سى سال كسى را دگر دعوى نباشد سرها از خزينه بيرون آرند و به دريا اندازند . و از آن نوع عجابيات در خطاى بسيار است . و سالى يك بار زندان را از زندانيان سه ساله پاك سازند . بعضى را گروه گروه به كشتن برند ، و بعضى را گروه گروه [ به ميل بانى و ديدهبانى فرستند ، و بعضى را
--> ( 1 ) - سها : « و هر گروهى را بنوعى كشته » ندارد ( 2 ) - ق : صندوقى ( 3 ) - سها : بچسفانند ( 4 ) - ق : براى