خطايى ، على اكبر
40
خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين )
مثنوى « 1 » آنكه عالم داشت در زير نگين * اين زمان شد توتيا زير زمين [ 7 ب ] آنكه بر چرخ فلك خونريز بود * گشت در خاك لحد ناچيز زود فصل [ و از كنار جيحون تا [ به ] سرحد خطاى سه ماه راه است . . . ] و از كنار جيحون تا [ به ] سرحد خطاى سه ماه راه است ، يعنى هرروزى يك منزل [ كه مقدار دو كوچه عسكر جهانگشاى حضرت خداوندگار باشد ] تا به دربند سكجو ، و درين دربند قلعهاى ساختهاند بغايت مضبوط از طرف بيرون اين قلعه خندق بريده و ديوار زده و بارو كشيده چند ماهه راه به دور خطاى ، و ابتداى هر منزل شهر و حصار بودن ازين جاست . [ و ] همچنين ابتداى ميلها نيز از آنجاست و در بلندى و پستى ، در كوه و صحرا همه بر يكديگر نمايان ، و ديدبانان متعدد بر سر آن ميلها نشسته . [ اگر ] از طرفى كه دشمن پيدا مىشود - اگر روز باشد دود بيندازند ، و اگر شب باشد آتش بردارند بر سر ميلها . يك ماهه راه خبر دشمن در يك روز برود . عجب آنكه به آتش بدانند كه كدام گروه و چه سپاهاند ، زيرا كه اگر دشمن از طرف مشرق باشد يك آتش بردارند ، و اگر از طرف شمالى بود دو آنش بردارند ، و اگر از طرف ديگر بود سه آتش بردارند ، مثل هذا . [ و ] قوت لايموت ديدبانان از پادشاهى است ، ماه به ماه . كيفيت حال ديدبانان در بيان زندان گفته شود . و ديگر شب و روز ميلها را به نوبت پاس مىدارند و جرس مىگردانند و چوبك مىزنند . و آن ميلها را پغنه نيست الا به نردبانهاى رسن شيو « 2 » مىآيند و بالا مىروند . اگر دشمن بيايد به ايشان كار نتواند كرد ، زيرا كه آب و توشه و اسباب حرب حاضر دارند [ 8 الف ] ، از امثال سنگ و تفك . و به تفك تير مىاندازند . به آتش مقدار چهار
--> ( 1 ) - س : بيت ( 2 ) - ( - شيب )