در يكى از كتابهاى خود نظريهء جسورانه‌اى دربارهء شعر ابراز مىكند كه با نظريهء ابن معتز شباهت دارد و نفوذ فلسفهء يونان كه محتملا قدامه طبق رسوم خاندان با آن آشنا بوده ، در آن نمايان است . « 1 » آثار قدامه ابن نديم تعدادى از تأليفات او را نام برده كه مشهورترين آنها كتاب الخراج است . اين كتاب بعد از سال 316 ه نوشته شده و همانطور كه اشاره رفت فقط نيمهء دوم آن باقى است . آثار مهم ديگرش ، كتاب نقد الشعر ، كتاب صابون الغم ، كتاب صرف الهم ، كتاب رسالة فى على بن مقله ، كتاب نزهة القلوب ، زاد المسافر و هشت كتاب ديگر است . « 2 » ابن نديم آثار قدامه را بطور كامل ذكر نكرده ، امّا اسماعيل پاشا علاوه بر كتب ياد شده در بالا كتابهاى : ترياق الفكر ، جلاء الحزن ، زهر الربيع ، سر البلاغه فى الكتابه صناعة الجدل ، كتاب حشوحشاء الجليس ، كتاب الرّدّ على ابن المعتز ، كتاب السياسه ، نقد الشعر فى البديع ، را از او مىداند . « 3 » ضمنا كتابى نيز به عنوان نقد النثر به نام وى چاپ شده كه از آثار او نيست « 4 » . شرح كتاب كتاب الخراج در باب خراج و ماليات از مآخذ معتبر بوده است . قدامه ظاهرا كتابى مفصل داشته است مشتمل بر تمام آنچه دبيران و منشيان به دانستن آن محتاج بوده‌اند و كتاب الخراج و همچنين نقد النثر او ظاهرا اجزائى از آن كتاب مفقود بوده است كه بعدها قسمتهايى از آن بدست آمده است . « 5 » قدامه چون در ادارهء مركز بغداد ناظر حساب و در آمد بوده شغلش ايجاب كرد كتاب الخراج را كه در آن از تقسيمات قلمرو خلافت و سازمان بريد و ماليات هر ولايت سخن گفته بود ، بنويسد « 6 » و

--> ( 1 ) تاريخ ادب الجغرافى ، ج 1 ، ص 165 . ( 2 ) ابن نديم ، صص 214 - 215 . ( 3 ) هدية العارفين ( ضميمه كشف الظنون ) ، جلد 5 ، ص 835 . ( 4 ) دايرة المعارف ، مصاحب ج 2 ، ص 2017 . ( 5 ) تاريخ ايران بعد از اسلام ، زرين كوب ، ص 124 . ( 6 ) تاريخ عرب حتّى ، صص 491 - 492 .