قدامه بن جعفر الكاتب البغدادي ( مترجم : حسين قره چانلو )
68
نبذ من كتاب الخراج وصنعة الكتابة ( فارسى )
از مرند تا سرى « 1 » در كنار رودخانه « 2 » ده فرسخ . از رودخانه تا نشوى « 3 » ، ده فرسخ . از نشوى تا دبيل « 4 » ، بيست فرسخ راه است . و كسى كه از ورثان « 5 » آهنگ برذعه كند : از ورثان تا قومام « 6 » ، چهار فرسخ . از قومام تا بيلقان هفت فرسخ . از بيلقان تا برذعه « 7 » ، سه فرسخ راه است .
--> ( 1 ) Sary ( 2 ) رودخانه در اينجا رود ارس مىباشد . كه ابن خرداذبه آن را به صورت وادى ( دره ) به كار برده است تا نشوى 10 فرسخ فاصله داشته است . ص 122 . ( 3 ) Naschawa ، ر ك به ابن خرداذبه ، ص 122 ؛ دخويه در پاورقى متن كتاب همين صفحه دو صورت سوى - نسوى را نيز داده است . ابن فقيه ، صص 210 - 287 - 288 - 294 ؛ ابن رسته ، ترجمه ، صص 113 - 122 ؛ اصطخرى ، صص 188 - 194 ؛ ابن حوقل ، ج 2 ، ص 294 ؛ حدود العالم شهر مذكور را به صورت ( نخجوان ) كه بعد از حمله مغول نام آن گرديد ، ضبط كرده است . ص 160 ؛ مقدسى ، ص 383 ؛ ياقوت ج 4 ، ص 784 ؛ نزهة القلوب ، ص 284 ؛ ابى الفداء محل مذكور را از قول ابن سعيد مغربى نقجوان نيز گفته است . صص 458 - 459 ؛ سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 179 . ( 4 ) Dabyl ، ر ك به ابن خرداذبه ، ص 122 ؛ ابن فقيه ، صص 287 - 288 - 292 - 294 ؛ ابن رسته ، ترجمه ، صص 101 - 122 ؛ اصطخرى ، ص 188 - 194 ؛ ابن حوقل ، ج 2 ، ص 294 ؛ مقدسى ، ص 374 ؛ سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 196 . ( 5 ) Warthan ، ر ك به ابن خرداذبه ، ص 122 ، ابن فقيه ، صص 284 - 286 - 296 ؛ ابن رسته ، ترجمه ، صص 101 - 122 ؛ اصطخرى . ص 187 ؛ ابن حوقل ، ج 2 ، ص 289 ؛ مقدسى ، ص 376 . ورثان شكل معرب نام پارسى وردان است كه در زبان ارمنى به صورت وارطان آمده است ، اين شهر و پل آن بنام واردان ماميكونيان يكى از اشراف ارمنى عهد ساسانى بوده است ر ك به آذربيجان وارّان ( آلبانياى قفقاز ) ، ص 36 ؛ سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 189 . ( 6 ) ) Darman ( Koumam ر ك به ابن خرداذبه ، ص 122 . ( 7 ) Bardhaca ، ر ك به ابن خرداذبه ، ص 122 ؛ ابن فقيه ، صص 210 - 285 - 286 - 292 - 294 - 297 ؛ ابن رسته ، ترجمه ، صص 101 ؛ اصطخرى ، صص 187 - 188 - 192 - 193 ؛ ابن حوقل ، ج 2 ، ص 290 ؛ در حدود العالم ، بردع ضبط شده است ، صص 161 - 162 - 163 ؛ مقدسى ، صص 374 - 380 - 381 ؛ ياقوت ج 1 ص 561 ؛ آثار البلاد . . . ص 512 ؛ نزهة القلوب ، ص 91 - 92 ؛ ابى الفداء ، ص 464 - 465 ؛ سرزمينهاى خلافت شرقى ، صص 190 - 199 .