واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : ليلا ربن شه )
30
جايگاه مناطق اطراف درياى خزر در تاريخ جهان اسلام ( فارسى )
در منابع از بناى سربازخانه ، انبارهاى اسلحه و جو سخن رفته است . پس از آنكه حاكميت به دودمان عباسيان واگذار شد ، مناسبات اين منطقه با مركز اسلامى بغداد رنگ و صبغهء خاصى به خود گرفت . نظم و نسق ادارى و حكومتى بغداد بر اين پايه بوده است : عاملى از سوى بغداد گسيل مىشد ، ولى در شهر بازماندگانى از اغلب السّلامى با حق ادارهء امور شهر وجود داشتند . در صورت عدم حضور و يا مرگ عامل خليفه تا ورود عامل جديد ، آنها مسئوليت ادارهء امور را بر عهده مىگرفتند . اينجا داراى تاريخى محلى مىباشد كه تا حدودى به افسانه شبيه است و باعث شك و ترديد بسيار مىگردد . چنين آمده كه به مردم محل عليه عامل خليفه حق شورش داده شده است . هرگاه عامل خليفه نسبت به جنگ مقدس بىاعتنايى ابراز دارد و يا از عدالت و انصاف روى برتابد ، آنگاه لشكريان مقيم پادگان دربند حق خواهند داشت او را عزل كنند و شخص ديگرى را بر جاى وى بگمارند . اين بدان معنا است كه بار ديگر شخصى از قبيلهء سلامى بر مسند قدرت بنشيند . حال تا چهاندازه اين موضوع صحيح است ، خود مسئله ديگرى است ، ولى در هر صورت شكى نيست كه تا سدهء 12 ميلادى اغلب از افراد قبيله سلامى به عنوان حاكمان دربند ياد شده است . بدين ترتيب ، دربند تا قرن دوازدهم ميلادى ، با توجه به اينكه بعدها عناصر عربى آن نابود گشته بودند ، باز هم به عنوان شهرى عربى باقى ماند . و اما از نظر روايات متأخر اسلامى سعى شده است تا اوضاع را به گونهاى جلوه دهند مبنى بر اين كه گويا مردم داغستان از همان قرون اوليه به اسلام روى آوردهاند . اگر به منابع خيلى دقيقترى مراجعه كنيم ، آنگاه پى خواهيم برد كه در آنزمان محدودهء بسيار كوچكى از داغستان مسلمان شده بودند . در قرن دهم ، مرز جهان اسلام در فاصله 3 ميل عربى مطابق 6 ورست روسى « 1 » از دربند قرار داشت . آن سوى دربند توسط فرمانروايان محلى داغستان اداره مىشد كه نزديكترين آنها با فرمانروايان محلى دربند خويشاوندى داشتند . اين سرزمينهاى همسايه در تابعيت خزران بود . فرمانروايان اين نواحى مىكوشيدند تا سياست مشخص و معينى همانند آلبانهاى روزگاران گذشته در پيش گيرند . آلبانها تمام و كمال تابعيت عربها را گردن ننهادند ، بلكه رابطهء خود را با خزران و امپراتورى روم شرقى حفظ كردند . در داغستان نيز وضع بدين گونه بود . فرمانروايان محلى مىكوشيدند تا با عربها
--> ( 1 ) . ورست مقياس اندازهگيرى طول روسى است و اندازه آن برابر با 06 / 1 كيلومتر است . م .