كشورهاى ساحلى بايد يادآور شد كه گزارشى از هرودت دربارهء اين كشورها موجود است . در اين گزارش او از گستردگى حكومت پارسيان تا سلسله جبال قفقاز ياد مىكند ، ولى اين خبر بسيار شبهه‌انگيز است ، چون اگر فرمانروايى پارسيان زمانى تا سلسله جبال قفقاز مىرسيد ، در آنصورت تحت هر شرايطى فرمانروايى آنها بر اين كشورها با هم فرق چندانى نداشت . آخرين خبرها حاكى از آن است كه حاكميت هخامنشيان تا قفقاز نمىرسيده است ، منجمله راجع به ايبرى ( گرجستان كنونى ) كاملا به وضوح گفته مىشود كه ايبريان تا قبل از حملهء روميان ، هيچگاه تحت سلطهء ديگرى و حتى پارسيان نبوده‌اند . ضمنا در توصيف جريان لشكركشى اسكندر ، هنگام بحث از قوم مارد ( مرد ) يا امارد ( امرد ) ، گفته مىشود كه سرزمين آنان مستقل بوده است ، زيرا به دليل فقرى كه در آن كشور وجود داشته نظر استيلاگران به سوى آن جلب نمىشده است ، به همين جهت خارج از حيطهء فرمانروايى پارس باقى مانده‌اند . گفته شده كه دولت پارس جز از هيركانيا ، بر ديگر مناطق ساحلى خزر سلطه داشته است . در اين نكته جاى ترديد بسيار است . اين كه هيركانيا در آن زمان زير سلطهء پارسيان قرار داشته ، امرى است مسلم ، ولى معلوم نيست تمام مناطق ساحلى خزر تحت سلطهء دولت پارس بوده باشند . حال در خصوص روايات مربوط به لشكركشى اسكندر بايد يادآور شد كه سال 331 ، در نبرد گوگمل ، هنگامى كه سپاهيان پارس از مقدونيان شكست يافتند ، در سپاه ساتراپ ( خشترپ - شهرب ) ماد ، گروهى آلبانيايى وجود داشت . در اينجا از آلبانيايىها به عنوان ساكنان آلبانيا در ساحل درياى خزر ياد مىشود . همين شهرى كه ما اكنون در آن هستيم بخشى از آلبانيا بود . براى نتيجه‌گيرى پيرامون تبعيت يا عدم تبعيت كامل آلبانيايىها از ماد هنوز مدرك كافى وجود ندارد ، ولى من چنين مىپندارم كه تابع ماد نبوده‌اند ، زيرا بسيار اتفاق مىافتد كه ملتهاى همسايه در لشكركشيهاى يكديگر ، صرفا به عنوان مزدور شركت مىكنند ، در اين مورد هم منظور آن نبوده كه آن افراد در تابعيت دائم دولت پارس قرار داشته‌اند . امكان دارد كه اوضاع چنين بوده باشد ، ولى بيش از اين نامى از آلبانيايىها برده نشده است ، در ضمن اسكندر طى لشكركشيهاى خود تنها به سمت شرق درياى خزر تمايل داشته است . او به هيركانيان حمله كرد و ساتراپ خود را بر پارتيان و هيركانيان گمارد . پس از آن ، اسكندر به كشورهاى همسايه ، به محل زندگى اقوام تپور ( طبرستان ) ، جايى كه جزو ساتراپ خود او بوده حمله كرد . سپس دور تر از