به گفتهء ابن اثير محمد ، نخست خواست همهء بيگانگانى را كه در خوارزم مىزيستند بقتل رساند وزان پس قصد كشتن همهء سمرقنديان كرد . ولى تركان خاتون قانعش كرد كه چنين نكند . چيزى نگذشت كه سمرقند بناچار تسليم شد . به گفتهء جوينى ، « عثمان شمشير و كرباسى ( براى كفن ) برگرفت و به خدمت سلطان آمد » و اظهار فرمانبردارى كامل كرد . به قول ابن اثير ، وى در قلعه متحصن شد و خوارزميان پس از غارت شهر آنجا را محاصره كردند . استدعاى عفو او رد شد و پس از تسخير قلعه وى را به نزد خوارزمشاه آوردند . شهر سه روز در معرض غارت بود و فقط كويهائى را كه اقامتگاه بيگانگان بود معاف كردند . به گفتهء ابن اثير شمار كشتگان به 200000 نفر رسيد . بنا به گفتهء جوينى كه به حقيقت نزديك‌تر به نظر مىرسد بر روى هم ده‌هزار تن مقتول شدند و پس از آن محمد بر اثر شفاعت سادات و ائمه و علماء فرمود تا از كشتار دست بازدارند . خوارزمشاه ميخواست حتى عثمان را هم عفو كند ، ولى دخترش خان سلطان به عفو شوهر خويش رضا نداد و بعد از يكشب خان را به سياست رسانيدند . محمد رسولانى به نزد « اميران فرغانه و تركستان » فرستاد و از ايشان « مطاوعت و متابعت خود خواند » . فوجى به اسفيجاب گسيل گشت تا مراقب اعمال قراختائيان باشد و نگذارد كه آنان به خود آيند . سمرقند عملا پايتخت خوارزمشاه گشت و وى مسجد جامع تازه‌اى در آنجا ساخت و « عمارات عاليه » كه محتملا كاخ بوده ، احداث كرد . از سخنان ابن اثير « 1 » و جوزجانى « 2 » چنين برمىآيد كه عثمان و پسر عم او تنها نمايندگان دودمان قراخانيان كه به فرمان محمد خوارزمشاه هلاك

--> ( 1 ) - چاپ تورنبرگ ، XII ، 178 . ( 2 ) - ترجمهء راورتى ، I ، 265 ؛ ( در چاپ ناسائو - ليس وجود ندارد ) .