ملكه تركان خاتون و عقب‌نشينى سلطان از بخارا و تصرف سمرقند از طرف قراختائيان و اسارت تاينكو و برخى جزئيات ديگر كه كمتر واجد اهميت است ) . وى به همين منظور جاهاى ديگرى از متن جوينى را هم تغيير داده است . به گفتهء جوينى « 1 » علت قيام امير هرات عز الدّين حسين بن خرميل و قيام كزلى ترك كه يكى از خويشان ملكه تركان خاتون بوده و ولايت نيشابور داشته ، همانا شايعهء معدوم شدن سلطان در جنگ با قراختائيان بوده است . پس از بازگشت سلطان به خوارزم و ورود وى به نيشابور نايرهء شورش فرو نشانده شد . واقعهء اخير الذكر در 11 رمضان سال 604 هجرى / 30 مارس 1208 ميلادى وقوع يافت . ميرخواند « 2 » ، بر خلاف جوينى ، داستان اين قيام را پس از شرح دو لشكركشى سلطان عليه قراختائيان قرار مىدهد و تاريخى را كه از لحاظ او نامناسب است از قلم ساقط مىسازد . و حال آنكه اخبار ديگر منابع نيز مؤيد تاريخ فوق است . ابن اثير « 3 » نيز نخستين لشكركشى محمد خوارزمشاه را عليه قراختائيان مربوط به سال 604 هجرى مىداند و مىگويد كه لشكركشى مزبور به عدم موفقيت سلطان انجاميد . به گفتهء نرشخى « 4 » هم اشغال بخارا بدست سلطان در سال 604 هجرى وقوع يافته بوده . در نتيجه ، به رغم عقيدهء يكى از محققان تازه « 5 » هيچ دليلى نداريم از گفتهء دوسون « 6 » كه

--> ( 1 ) - نسخهء خطى GPB ، IV ، 2 ، 34 ، ورقهاى 124 - 122 ؛ چاپ قزوينى ، II ، 70 - 66 . ( 2 ) - « تاريخ خوارزمشاه » ، چاپ دفرمرى ، 64 - 60 . ( 3 ) - چاپ تورنبرگ ، XII ، 175 - 171 . ( 4 ) - چاپ شفر ، 23 ، 34 ( در مورد دوم متن معيوب است ) . ( 5 ) - . 156 . Oppert , « Der Presbyter Johannes » , S . ( 6 ) - 182 - 181 . D ' Ohsson , « Histolre des Mongols » , t . I , PP .