واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
720
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
از اسارت آزاد كرد و عهدى با وى بست و با لشكرى بزرگ برضد الپ درك فرستاد . سال بعد « خبر بشارت » ظفر الپ درك بر قايرتوقو خان و اصل شد « 1 » . در نسخهء خطى جوينى چنين نوشته شده ولى مع هذا به احتمال اقوى اين خطاى قلم s calsmi ؟ Lapsu و اشتباه نساخ است و بايد تصحيح شود ، همچنانكه در تأليف ميرخواند و متن چاپى جوينى اين تصحيح به عمل آمده « 2 » به اين معنى كه خبر پيروزى خان بر الپدرك و اصل گشت ، نه برعكس مسلما الپ - درك كه در اينجا ياد شده همان الپقرا - ئى است كه نامش در اسناد رسمى آمده و - چنانكه پيشتر ديديم - در سال 577 هجرى ( 1181 ميلادى ) ( و نه در سال 592 هجرى / 1195 ميلادى ) به خوارزم آمده بوده . فقط اظهارنظر دربارهء اينكه آيا ديگر وقايعى را كه در اينجا نقل شده ، و در اسناد ياد شده از آنها سخنى نرفته ، بايد به زمانى متقدمتر مربوط دانست ، يا نه ، امرى دشوار است . اما راجع به لشكركشى به بخارا . . . در اين باره و علل آن فقط ابن اثير سخن گفته است « 3 » . در سال 594 هجرى / 1198 ميلادى بهاء الدين سام صاحب باميان و فرزند محمد و نوادهء مسعود ( رجوع شود به ما قبل ص حدود 700 ) بلخ را كه پيش از آن متعلق به شاهزادهء ترك و تابع قراختائيان بود ، تصرف كرد . سام از مرگ شاهزادهء مزبور استفاده كرده شهر را اشغال كرد و بنام غياث الدين خطبه خواند . در آن زمان غياث الدين بنابه تمايل خليفه عليه تكش به خراسان لشكر كشيد . خوارزمشاه از قراختائيان يارى طلبيد . طى ماه
--> ( 1 ) - « خبر بشارت ظفر الپدرك بر قايرتوقو خان بررسيد » . ( 2 ) - چاپ قزوينى ، II ، 43 : « خبر بشارت ظفر قاتربوقو بر سركنار ( همينگونه ) درك بررسيد » ( 3 ) - چاپ تورنبرگ ، XI ، 91 - 88 .