واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
996
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
فرمود تا با فرزندان بكشتند . و وزير بدين طريق هلاك شد « 1 » . بنا به گفتهء رشيد الدين وى خود به جغتاى گفته بود كه : به خاطر تو من با هيچ موجودى دوستى نكردم و پس از تو هيچ كس دل به حال من نخواهد سوخت « 2 » . اين سخنان به قدر كفايت وصف الحال دوران حكومت وزير مزبور است و لا اقل عقيدهء مردم آن زمان را دربارهء حكومت وى ظاهر مىسازد . سديد اعور « 3 » شاعر در مرگ جغتاى اشعارى گفته كه يك بيت آن چنين است : آنك در آب نمىرفت كسى از بيمش * غرقهء بحر محيط است كه بس با پهناست موتوگن [ ماتيكان - يا ماسيكان ] پسر محبوب جغتاى كه نامزد خلافت پدر بود به هنگام محاصرهء باميان مقتول شد و پس از آن جغتاى فرزند ديگر خويش بيلديشينى را به جانشينى خود برگزيد ولى آن شاهزاده هم در سن 13 سالگى درگذشت « 4 » . آنگاه قراهلاكو پسر ماتيكان به ولايت عهد منصوب
--> ( 1 ) - جوينى ( نسخهء خطى GPB ، IV ، 2 ، 34 ، ورق 97 ؛ ( چاپ قزوينى ، I 227 ) ) نام وزير را « هحر » يا « هحتر » مىنويسد . بنا به گفتهء او اين وزير اصلا ترك نبوده است و در اواخر سلطنت جغتاى كارش بالا گرفت . دوسون متوجه يكى بودن اين شخص و وزيرى كه رشيد الدين ياد كرده ، نشده است . ( 189 ، 108 . d ' Ohsson , « Histoire des Mongols » , t . II , PP ) ( 2 ) - رشيد الدين ، نسخهء خطى موزهء آسيائى ( 66 D ) 566 a ، ورق 216 ؛ نسخهء خطى درن 289 ، ورق 189 ؛ ( چاپ بلوشه ، 197 - 196 ) . ( 3 ) - جوينى ، نسخه خطى GPB ، IV ، 2 ، 34 ، ورق 98 ؛ ( چاپ قزوينى ، I ، 228 ) . ( 4 ) - رشيد الدين ، نسخهء خطى GPB ، V ، 3 ، 1 ، ورقهاى 193 - 192