واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
704
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
مؤيّد و ايل ارسلان جنگ درگرفت . خوارزمشاه در مقابل مؤيّد با موفقيت از شهر نسا دفاع كرده آن را به تحت فرمان خويش درآورد ولى لشكركشى او به نيشابور به عدم موفقيت پايان يافت . زان پس ميان ايل ارسلان و آيثاق نزاع درگرفت و آيثاق به يارى مؤيّد توسل جست . مؤيّد توانست بخش جنوبى متصرفات آيثاق را در برابر خوارزميان حفظ كند ولى شهر دهستان به دست خوارزميان افتاد و ايشان شحنهاى از طرف خود در آنجا منصوب كردند « 1 » . بدين قرار در عهد ايل ارسلان نظم در خراسان برقرار نشد . در اين شرايط نه تنها انديشهء اخراج قراختائيان از ماوراء النهر بى جا بوده بلكه فكر هرگونه اقدامى به منظور جلوگيرى از دخول و هجوم ايشان به سرزمينهاى واقع در جنوب جيحون ( آمودريا ) نيز عبث شمرده مىشده است . مؤلف « تاريخ خيرات » « 2 » ( ص 692 حاشيهء ) از قول يوسف بن عبد اللّه اندخودى سابق الذكر مىگويد كه قراختائيان در سال 560 هجرى ( 1165 ميلادى . ) بلخ و اندخود را غارت كردند . به احتمال قوى اين تهاجم با لشكركشى زمستانى قليچ طمغاج خان مسعود ، كه كاتب سمرقندى دربارهء آن سخن گفته ، مرابطه داشته است . ابو المظفر قليچ طمغاج خان مسعود بن على كه به لقب قتلغ بلگابك « 3 » و « ركن الدنيا و الدين » « 4 » نيز معروف بوده ، بموجب سكههائى
--> ( 1 ) - همانجا ، 208 . جوينى ( نسخهء خطى GPB ، IV ، 2 ، 34 ، ورق 104 ) . لشكركشى ايل ارسلان را به نيشابور مربوط به سال 562 ميداند ( 67 - 1166 ميلادى ) در چاپ قزوينى ( II ، 16 ) - 558 هجرى ( 63 - 1162 ميلادى ) نوشته شده . ( 2 ) - موسوى ، « تاريخ خيرات » ، ورق a 162 . ( 3 ) - محمد سمرقندى « اعراض السياست » ، ورق 3 « قتلغ نيكابكا » . ( 4 ) - بر سكهها و در تأليف نرشخى چنين است .