مرتع سخن رفته است . ولى موارد منفردى نيز ديده مىشده كه اراضى زراعى پيشين را به نفع مردم صحرانشين به مرتع مبدل ساخته بودند . به هر تقدير روبروك دربارهء بخش شمالى هفت آب از اين موارد سخن مىگويد . مورخان مسلمان با لحن تحسين و ستايش از عنايت و توجه اوكتاى قاآن به مسلمانان سخن مىگويند . جوينى ضمن لطايفى كه در « ذكر صادرات افعال اوكتاى قاآن » « 1 » آورده ، در برخى جاها از اينكه قاآن اسلام را بر ديگر اديان ترجيح مىداده و از مسلمانان در برابر دشمنان و رقيبان ايشان يعنى چينيان و اويغوران دفاع مىكرده ، سخن مىگويد . بعضى از لطايف مذكور در تأليف جوزجانى « 2 » كه پيش از تاريخ جوينى در هندوستان نوشته شده و بالطبع هيچ ارتباطى با آن نداشته ، ديده مىشود . از اينجا پيداست كه لطايف ياد شده تا

--> ( 1 ) - جوينى ، نسخه خطى GPB ، IV ، 2 ؛ 34 ، ورقهاى 72 - 71 ، 79 - 78 ، ( چاپ قزوينى ، I ، 164 - 162 ، 181 - 179 ) ؛ 96 - 92 . Histoire des Mongols » . t . II , PP » . d ' Ohsson گذشته از داستانها و لطايفى كه دوسون نقل كرده ، داستان مرد اويغورى كه مرد مسلمان آشناى خويش را تحت فشار داده بود و از او مىخواست كه به دين « بت‌پرستى » درآيد . شايان توجه است . قاآن فرمود تا در بازار صد ضربه چوب به مرد اويغور بزنند و زن و خانه او را بانضمام صد بالش به مرد مسلمان دهند . ( اصطلاح « بت‌پرستى » ( فارسى ) ممكن است هم « بت‌پرستى » به معنى اعم باشد و هم به معنى كيش بودا - هيئت تحريريه ) . ( 2 ) - داستان نجات مسلمانى كه بر اثر سختگيرى جغتاى داخل آب شده بود و رسوا كردن مرد بت‌پرستى كه فرمانى از طرف چنگيز خان براى كشتن همه مسلمانان آورده بود ؛ رجوع شود به جوزجانى ، ترجمه راورتى ، II ، 1114 - 1107 ؛ ( چاپ ناسائو - ليس ، 370 - 383 ) .