واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
970
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
حكام و كارمندان نواحى داشته بودهاند [ بر خلاف صاحب بريد يا رؤساى پست ايران و ديگر ممالك اسلامى كه غالبا چنين مأموريتى نيز داشتهاند ] . پست مغولى [ يام ] فقط براى حمل و نقل رسولان و ايلچيان و پيكان اختصاص داده شده بوده . تأسيس پست مىبايست اولا از بطوء جريان امور جلوگيرى كند و ثانيا از تضييقات كسانى كه با مأموريت دولتى سفر مىكردند ، نسبت به اهالى ممانعت به عمل آورد « 1 » . و به منظور ايجاد اشكال در برابر اعمال اين گونه تضييقات ايستگاههاى پستى را بيشتر در نقاط غير مسكون مستقر ساخته بودند . از هر هزار ماديان يك ماديان براى پست [ يام ] و يك نفر براى « چرانيدن و دوشيدن آن » مىگرفتند . اسب و آدم دائما عوض مىشدند . فقط در مورد امور فوق العاده مهم ايلچيان مىتوانستند ، در صورت كم بودن اسب در ايستگاه از نقاط مسكونى صحرانشينان عبور كنند « 2 » . اوكتاى قاآن مىخواست كه ايلچيان و رسولان در ايستگاههاى مزبور نه تنها وسيلهء حمل و نقل بلكه آذوقه نيز بيابند . بدين سبب بناى انبارهاى مملو از خواربار ضرورت پيدا كرد و براى خوراك مراجعان گوسفندان بدانجا گسيل
--> ( 1 ) - جوينى به هر دو علت اشاره كرده است ( نسخهء خطى GPB ، IV ، 2 ، 34 ، ورق 13 ؛ ( چاپ قزوينى ، I ، 25 - 24 : « تا ممر ايلچيان بسبب نشستن اولاغ دور نيفتد و دايما لشكر و رعيت در زحمت نباشند » ، CB ) ) و در افسانهء مغولى - چينى نيز از هر دو علت سخن رفته ( « افسانهء نهان » ، ترجمهء كافاروف ، 158 : « ايلچيان در نقاط مسكونى صحرانشينان بهنگام سفر آمد و شد مىكنند و بدين سبب هم امور با تأنى صورت مىگيرد و هم مردم در زحمت مىباشند » : ( چاپ كوزين 196 ) ) . ( 2 ) - « افسانهء نهان » ترجمهء كافاروف ، 158 ؛ ( چاپ كوزين ، 197 - 198 ) .