واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
949
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
سرزمينها و اقوام را به خاك و خون درنمىكشيد و نابود نمىساخت و بدين سبب او ( جوچى ) مىخواهد پدر را به هنگام شكار به قتل رساند و با مسلمانان عقد اتحاد ببندد . جغتاى از اين نقشه خبردار شد و به پدر اطلاع داد و چنگيز خان فرمود تا در نهان جوچى را زهر دهند . از ميان ديگر منابع اصيل فقط رشيد - الدين « 1 » از تصادم ميان پدر و پسر سخن مىگويد . در تأليف جوينى « 2 » فقط گفتهء شده ، كه جوچى پس از ديدارى كه در قلان باشى وقوع يافت به متصرفات خويش بازگشت و چيزى نگذشت كه درگذشت . بنا به گفتهء رشيد الدين به جوچى مأموريت داده شده بود كه « نواحى شمالى » يعنى سرزمينهائى را كه چژهبه ( جبه ، يمه ) و سبتاى بتازگى از آن گذشته بودند به تحت انقياد در - آورد . وى اين مأموريت را مجرى نساخت و چون چنگيز خان به مغولستان بازگشت پسر را به نزد خود خواند و جوچى پاسخ داد كه به علت بيمارى قادر به حركت و عزيمت نيست . ضمنا مردى مغول كه از سرزمينهاى غربى سر رسيده بوده نقل كرد كه جوچى را در شكار ديده . آنگاه چنگيز خان چنين استنباط كرد كه فرزند وى ( جوچى ) عمدا فرمان پدر را ناديده گرفته و جغتاى و اوكتاى را عليه او فرستاد و خود تدارك ديده تا متعاقب ايشان رهسپار شود . در آن ميان خبر مرگ جوچى رسيد . رشيد الدين اضافه مىكند كه بنا به يك سلسلهء اخبار ، جوچى فقط بيست ساله بوده و به قول منابعى ديگر سى تا چهل سال داشته ولى ، از آنجائى كه فرزند سوم چنگيز يعنى اوكتاى ( اوگدى ) در سال 1206
--> ( 1 ) - نسخهء خطى GPB ، V ، 3 ، 1 ، ورقهاى 188 - 187 ؛ چاپ بلوشه ، 132 و بعد ؛ 354 - 353 . D ' Ohsson , « Histoire des Mongols » , t . I , pp . ( 2 ) - نسخهء خطى GPB ، IV ، 2 ، 34 ، ورق 95 ؛ چاپ قزوينى ، I ، 221 .