اينكه جرم ايشان چه بوده چيزى گفته نشده است . گفته‌هاى چان - چون « 1 » ، بر روى هم ، مؤيد اقوال جوينى است ولى به يارى آن مىتوانيم مسير چنگيز خان را اندكى مشروحتر تعقيب و تعيين كنيم . روز 16 اكتبر 1222 ميلادى / 619 هجرى لشكريان از روى پل شناور از آمودريا ( جيحون ) گذشتند . خان سه بار ، در 20 و 24 و 28 اكتبر ، به مواعظ آن آموزگار گوش فرا داد و از آخاى همچون مترجم استفاده كرد و فرمود تا سخنان وى را ثبت كنند . در آغاز ماه نوامبر وارد سمرقند شدند . استاد در اقامتگاه سابق خويش يعنى قصر پيشين سلطان منزل گزيد . لشكرگاه مغولان در ده ورستى [ در حدود يك فرسخ و نيم ] مشرق شهر قرار داشت . مدت اقامت چنگيز خان در سمرقند ، آن چنان كه از سخنان جوينى طولانى به نظر مىرسد ، دراز نبوده . دربارهء حركت مغولان اخبار دقيق در دست نيست ، زيرا كه چان - چون اجازه خواسته بود « بميل خود جلوتر يا عقب‌تر [ از ايشان ] حركت كند » « 2 » ولى از گفته‌هاى او پيداست كه در اواخر ژانويه سال 1223 ميلادى / 620 هجرى مقرّ خان در ساحل راست سيردريا ( سيحون ) بوده . به هر تقدير گفته‌هاى جوينى و چان - چون ، هر دو ، نشان مىدهند كه چنگيز خان ، به رغم داستانى كه در تأليف ميرخواند از مؤلف مجهولى « 3 » منقول است به هنگام باز -

--> ( 1 ) - ترجمهء كافاروف ، 336 - 330 ؛ 97 - 94 . Bretschneider , « Rsearches » , vol . I , PP . ( 2 ) - ( چان - چون ، ترجمهء كافاروف ، 332 ) ؛ در كتاب برتشنيدر ( 95 . Researches » , vol . I , P » ) چنين ترجمه شده : « در آينده تنها سفر كند ، جلو بيفتد ، يا عقب بماند » . ( 3 ) - « تاريخ چنگيز خان » ، چاپ ژوبر ، 166 .