گشت از ممالك اسلامى خويش بوده است « 1 » . گفته‌هاى جوزجانى « 2 » حاكى است كه چنگيز خان ، پس از فرار جلال - الدين سه ماه در حوالى سند ماند تا لشكريان سيف الدين اغراق و اعظم ملك را نابود كند . وى مىخواست از طريق هندوستان و هيمالايا و تبت بازگردد و بدين منظور رسولانى به دهلى ، نزد سلطان شمس الدين ايلتوتمش [ در « تاريخ گزيده » حمد اللّه مستوفى قزوينى : « ايلتمش » ] فرستاد . مورخ مزبور جزئيات مأموريت اين رسولان و پذيرائى را كه از ايشان به عمل آمد نقل نمىكند . راه كوهستان را برف بسته بود . در آن ميان به چنگيز خان خبرى رسيد كه پادشاه تنگوت [ در جامع التواريخ رشيدى : « تنكقوت » ] قيام كرده و عاصى شده است و بدين سبب تصميم گرفت از همان راهى كه آمده بازگردد . گذشته از اين فال‌گيران به خان توصيه كردند كه به هندوستان نرود . اگر چنگيز خان سه ماه در ناحيهء سند بسر برده بوده ، پس عبور وى از پشاور به كابل در پايان فوريه يا آغاز مارس سال 1222 ميلادى / 619 هجرى صورت گرفته . به فرمان چنگيز خان گردنه‌ها را كارگران از برف پاك كرده بودند . اما دربارهء مسير بعدى چنگيز خان ، نظر جوزجانى فوق العاده مبهم است ، زيرا كه مىگويد خان از طريق كاشغر رفته بوده ، و حال آنكه هرگز در كاشغر نبوده .

--> ( 1 ) - چان - چون ، ترجمهء كافاروف ، 330 - 328 ؛ 93 - 91 . Bretschneider , « Researches » , vol . I , PP . ( 2 ) - ترجمهء راورتى ، II ، 1047 - 1043 ؛ ( چاپ ناسائو - ليس ، 355 - 356 ، 375 ) .