واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
694
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
نهب بيهق بوده است . بخشى از لشكريان سنجر كه مايل نبودند به غزان پيوندند ، محمود خان امير پيشين ماوراء النهر را به پيشوائى خويش برگزيدند . محمود با آتسز وارد مذاكره شد . آتسز با لشكر بسوى خراسان حركت كرد و ايل ارسلان را با خود برداشت و فرزند ديگر خويش ختاى خان را در خوارزم گذاشت . بنا به گفتهء جوينى آتسز در شهر « شهرستانه » - اطلاع يافت كه سنجر به يارى يكى از سرداران لشكر خويش از اسارت نجات يافته به سلامت وارد ترمذ شده است . بموجب اسناد رسمى « 1 » آتسز در آخر صفر يعنى آوريل سال 1156 ميلادى ( 551 هجرى ) وارد آن شهر شده بوده . ابن اثير « 2 » اشتباها اين واقعه را مربوط به رمضان سال 551 هجرى ( اكتبر - نوامبر 1156 ميلادى ) مىداند . خوارزمشاه پس از آن در نسا توقف كرد و عز الدين طغرائى رسول محمود خان در آن شهر به نزد وى آمد . خان و اميران از اينكه چنين متحد خطرناكى را دعوت كردهاند سخت پشيمان شدند . ولى آتسز بر خلاف انتظار ايشان هيچ توقع فوق العادهاى ابراز نداشت . وى از نسا نامهاى به سنجر فرستاد « 3 » و سلطان را تهنيت گفت كه به سلامت از اسارت نجات يافته و آمادگى كامل خويش را در اطاعات از اوامر وى اظهار نمود و نوشت كه حاضر است به ترمذ رفته به لشكريان سلطان پيوندد يا به خوارزم بازگردد و يا در خراسان بماند . نامههائى كه آتسز به متحدان خويش يعنى محمود خان و امير سبحستان و امير ناحيهء كوهستانى غور نوشته
--> ( 1 ) - « متون » ، ص 28 - 27 ( انشاء ) ( 2 ) - چاپ تورنبرگ ، XI ، 138 . ( 3 ) - « متون » ، ص 26 ( انشاء )