حقانيت تعاليم فلاسفه را ثابت كند و اتهاماتى را كه عليه ايشان اقامه مىشده رد نمايد . من در چند جلسهء وعظ او حضور داشتم . هيچ بار نگفت كه « خدا چنين گفته » يا « رسول اللّه چنين فرموده » و هيچ يك از مسائل شرعى را حل نكرد . خدا خود بهتر ميداند كه نظرها و عقايد وى چه بوده » . در پايان دوران فرمانروائى دودمان مزبور فيلسوف مشهور ديگرى ، يعنى فخر الدين رازى ، مؤلف تأليفات بسيار ، در همهء شئون دانش ، كه آثار پيشينيان را گردآورده و نقل كرده است در دربار خوارزمشاهيان مىزيسته . اما راجع به كتابخانه‌هاى سرزمينهاى شرقى . . . گذشته از سخنان ياقوت دربارهء كتابخانه‌هاى مرو كه مشهور عام است ، مى - توان سخنان ابن اثير را « 1 » دربارهء فخر الدين مباركشاه بن حسن المرو الرودى شاعر كه در دربار غياث الدين غورى مىزيسته و در سال 603 هجرى / 1206 ميلادى « 2 » در گذشته ، نقل كرد . وى مهمانسرائى بنا كرده بود كه در آن كتب و شطرنج‌ها وجود داشتند . علماء ( كه به مهمانسرا مىرفتند ) كتاب مىخواندند و جهال شطرنج مىباختند و بدين قرار دانشمندان حتى در مهمانسرا نيز غذاى روحى مىيافتند . وكيل شهاب الدين خيوقى كه محيط بر همهء علوم بود و در پنج مدرسه درس مىگفت در « جامع شافعيان خوارزم ( گرگانج ) كتبخانه‌اى ايجاد كرد كه بنا به گفتهء نسوى مانند آن ديده نشده بود و ديده نشود » « 3 » شهاب -

--> ( 1 ) - چاپ تورنبرگ ، XII ، 161 - 160 : ( 2 ) - دربارهء او و عقايد و زندگى وى در خوارزم رجوع شود به : sq 213 ، « Goldziher , « Ausder Theologie رجوع شود نيز به : 393 . The genealogie » , p » خ Ross ( همانجا اشاره به منابع و مآخذ نيز شده است . - تحريريه ) . ( 3 ) - « سيرت جلال الدين » ، متن ، 49 ؛ ترجمه ، 84 - 83 .