بناكت و خجند به حركت درآمد . خود چنگيز خان با تولوى خان و نيروهاى اصلى خويش به طرف بخارا رفت و به گفتهء نسوى - منظور وى جدا كردن سلطان از لشكريانش بوده است . در اترار - محتملا پيش از سقوط شهر - بدر الدين عميد نمايندهء مقامات كشورى كه والى و جانشين صفى اقرع بوده ( نسوى شخص اخير الذكر را « وزير سلطان در بلاد ترك » مىخواند ) به طرف چنگيز خان رفت و جانب وى را گرفت . پدر و عم وى قاضيان اترار بودند و با ديگر خويشاوندانشان به هنگام تصرف اترار بدست سلطان به سياست رسيده بودند « 1 » . محتملا اينان به فرقهء روحانيانى كه با سلطان خصومت ميورزيدند تعلق داشتند ، منتهى دشمنى خويش را به صورتى زننده‌تر از صدر بخارا و شيوخ سمرقند ابراز داشته بودند . چنگيز خان از بدر الدين اطلاعات مبسوطى دربارهء اوضاع سياسى كشور و دشمنى تركان خاتون و فرقهء لشكريان با سلطان دريافت داشت و بعدها از آن اطلاعات براى نيل به مقاصد خويش استفاده كرد . گذشته از اين چنگيز خان و پسران او را عده‌اى از بازرگانان مسلمان همراهى مىكردند و مسلما اينان مغولان را با اوضاع و شرايط زندگى محلى آشنا مىنمودند . بدين قرار مسلمانان نتوانستند از آشنائى محلى خويش سودى برند . نقشه‌هاى سوق الجيشى چنگيز خان و پياده كردن و عملى ساختن آنها به نحوى درخشان ، خود گواه بر آن است كه وى با اوضاع جغرافيائى نيك آشنا بوده است . چنگيز خان به كنار قلعهء زرنوق رسيد . نام اين قلعه در شرح آخرين لشكركشى تيمور از سمرقند به اترار ، كه از طريق درهء جيلان اوتين [ ايلان ]

--> ( 1 ) - نسوى ، « سيرت جلال الدين » ، متن ، 37 ؛ ترجمه ، 64 ؛ حمد اللّه قزوينى ، « تاريخ گزيده » ، چاپ براون ، متن ، 497 .