سفيد « 1 » براى چنگيز خان هديه فرستاد ، كه ظاهرا از صحرانشينان شكست خورده و يا گريخته و منهزم ، گرفته شده بوده . فتح قلمرو دولت كوچلك در نظر مردمان آن عصر آن‌چنان واقعهء مهمى بوده كه چنگيز خان از آنكه سردار وى را بر اثر اين پيروزى غرور به سرزند و از اطاعت او سرپيچى كند بيمناك گشت « 2 » . مسلما خبر فتح تركستان شرقى بدست مغولان به گوش اتباع سلطان رسيد و تأثير عميقى در ايشان كرد . سردار مغول به آسانى نيروى جنگى كوچلك را ، كه اندكى پيش ، سلطان در مقابل آن عقب نشسته ، نواحى حاصلخيز و پر جمعيت را بدست غارت و ويرانى سپرده بوده ، نابود ساخت . وى در عين حال نقش منجى مسلمانان را از شر تضييقات ايفاء نمود و اين وظيفه را خيلى بهتر از محمد خوارزمشاه انجام داد . محمد ديگر قادر نبود به تصادم خويش با چنگيز - خان جنبهء جنگ دينى دهد ، به ويژه كه قربانيان واقعهء هائلهء اترار كه حرب ميان طرفين را احتراز ناپذير ساخته بود - فقط و فقط مسلمانان بوده‌اند . ظاهرا چنگيز خان بمتابعت از گفته‌هاى مشاوران مسلمان خويش « سلطان مغرب » را خيلى دست بالا گرفته بود و هم چنان كه زمانى براى جنگ با چژور چژنيان [ قبايلى كه اسلاف منچوريان بودند و در قرن 12 ميلادى دولت تسزين را تشكيل دادند كه در اواسط قرن 13 ميلادى بدست چنگيز منهدم شد ] آماده مىگشت سرگرم تداركات جنگى با وى بود . و با اينكه عليه كوچلك فقط سردار خويش را فرستاده بود ، اكنون شخصا به لشكركشى پرداخته ، همهء پسران و نيروهاى اصلى خود را همراه برده بود . وى تابستان سال 1219

--> ( 1 ) - رشيد الدين ، چاپ برزين ، متن ، بخش VII ، 278 ؛ ترجمه ، بخش V ، 209 . ( 2 ) - همانجا ؛ 172 . D ' Ohsson , « Histoire des Mongols » , t . I , P .