واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

839

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

« در درهء تنگى ميان دو كوه » كه در طى آن مغولان نايمانان و قراختائيان را شكست دادند ، مؤيد اين خبر مىباشد - خبرى كه فقط يك نفر نقل كرده و آن هم مدتها پس از واقعهء مفروض . شخص پلانوكارپينى هنگامى كه به يورت گيوك خان مىرفت از درهء مزبور عبور كرده بوده . دريغا كه جهانگرد ياد شده اين خبر را در ضمن شرح اوضاع مسير سفر خود نقل نكرده بلكه در فصل مربوط به فتوحات مغول آورده است و ميدانيم كه در فصل مزبور مطالب غير دقيق فراوان است . بدين سبب نمىدانيم كه عرصهء پيكارى كه وى از آن سخن مىگويد در كجا بوده و آيا اقوامى كه نام مىبرد واقعا در آن شركت جسته بودند يا نه . بنا به ديگر اخبارى كه در دست است ، كوچلك جنگ نكرده از مغولان گريخت . از داستانى كه دربارهء خسيمايلى نقل كرديم حدس زده مىشود كه مغولان از ناحيهء كلجه وارد هفت آب شدند و از آنجا به كاشغرستان هجوم بردند . بلاساغون پايتخت هفت آب بدون اينكه پايدارى كند از طرف ايشان اشغال شد ، و بدين سبب ايشان آن شهر را غباليغ ، يعنى « شهر خوب » ناميدند « 1 » . چژه‌به ( جبه ، يمه ) در كاشغرستان ، و شايد هم در هفت‌آب ، فرمانى صادر كرده ، حق عبادت آشكار را كه كوچلك از مسلمانان سلب كرده بود به ايشان بازگردانيد . اهالى آنجا مغولان را همچون منجيان خويش از تضييقات بيرحمانهء پيشين درود گفتند و در اندك زمانى لشكريان كوچلك را كه در خانه - هاى ايشان منزل گزيده بودند هلاك كردند . جبه ( چژه‌به ، يمه ) بر خلاف محمد خوارزمشاه ، در نتيجهء تنسيقات و انتظاماتى كه چنگيز خان مقرر داشته بود ،

--> ( 1 ) - بارتولد ، « دربارهء مسيحيت در تركستان » ، ص 30 ، همچنين بارتولد ZVORAO ، مجلد X ، ص 226 ، كه گفتهء ميرخواند را نقل كرده ( تاريخ « چنگيز خان » چاپ ژوبر ، 91 ) .