مىشده . ابو الحسن بيهقى مورخ ، در داستان پدر خويش كه در اوت سال 1123 ميلادى در گذشته [ اواخر تابستان سال 517 هجرى ] ، از او ياد كرده است « 1 » . به هنگام هجوم قراختائيان حسام الدين عمر پسر عبد العزيز صدر بخارا بوده . ظاهرا بخارا در برابر كفار پايدارى كرده ، زيرا كه صدر كشته شده بوده « 2 » . قراختائيان شخصى بنام آلپ تگين را به سمت والى بخارا منصوب گردانيدند « 3 » . شكست سنجر آنچنان به سود آتسز بوده كه شايع شد گوئى خوارزمشاه خود قراختائيان را دعوت كرده « 4 » . ولى به گفتهء جوينى « 5 » متصرفات آتسز نيز از طرف دستجات قراختائيان غارت شد و عدهء كثيرى كشته شدند . آتسز

--> ( 1 ) - « تاريخ بيهق » ، نسخهء خطى موزهء بريطانيا ، ورقهاى a 61 - b 60 . آنجا جد اين عبد العزيز المازه ناميده شده و در « كتاب ملازاده » « عبد اللّه » آمده . ( 2 ) - بندارى ، چاپ هائوتسما ، 278 . به گفتهء فصيح ( « متون » ، ص 160 ) ، صدر در طى پيكار از پاى درآمد و در كلياباد در حوالى بخارا به خاك سپرده شد . ( 3 ) - نرشخى ، چاپ شفر ، 23 ، رجوع شود به نظامى عروضى ، « چهار مقاله » ، چاپ قزوينى ، 24 ؛ ترجمهء براون ، 24 كه نام وى به صورت « آتماتگين » آمده . ( 4 ) - توجيه خبرى كه استاد وسلوفسكى ( اطلاعات تاريخى و جغرافيائى ، ص 60 ) از ابن اثير نقل كرده همين است ( چاپ تورنبرگ ، XI ، 53 ) . ( 5 ) - نسخهء خطى IV , GPB ، 2 ، 34 ، ورق 131 ؛ چاپ قزوينى ، II ، 88 ؛ ميرخواند ، « تاريخ چنگيز خان » ، چاپ ژوبر ، 92 - 91 ؛ Oppert , « Der . 146 . Presbyter Johannes » , S نام پيشواى قراختائيان را ميرخواند « اريز » و جوينى - در نسخهء خطى GPB خانيكوف - « ارتوز » ( در نسخهء خطى ، IV ، 2 ، 34 ، تحريف شده ) و در چاپ قزوينى « اربوز » ذكر كرده