واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
821
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
كه حوضهء بخش علياى رود ارديش ( ايرتيش ) نيز جزئى از يورت وى بوده است . پيشتر گفتيم ( ص حدود 763 ) كه هم در سال 1211 ميلادى ( 608 هجرى ) لشكريان مغول از سمت شمال به هفت آب رسيدند و بخش شمالى ناحيهء مزبور را به قلمرو امپراطورى مغول منضم ساختند . ولى در همان سال جنگ با چين آغاز گشت و چنگيز خان به ناچار همهء نيروهاى خويش را متوجه آنسو كرد و ناگزير موقتا نايمانان و مرگيتيانى را كه به طرف مغرب گريخته بودند آسوده گذاشت . پيروزيهائى كه چنگيز خان در چين بدست آورد و در سال 1215 ميلادى « 1 » به فتح پكن منجر شد نام وى را بمراتب بيش از توفيقى كه در متحد ساختن قبايل مغول كسب كرده بود ، بلند آوازه كرد . ثروتهاى چين همواره جالب نظر مسلمانان بوده . بالطبع خوارزمشاه نيز پس از پيروزى بر - گورخان ، مانند حجاج و جانشين او در گذشته ، ( رجوع شود به ص 396 - 394 ) آرزوى گشودن كشور چين را در دل مىپروراند ( البته پس از پايان مبارزه با كوچلك ) . در آن ميان به او خبر رسيد كه فاتح مغول در اين زمينه بر او پيشدستى كرده . بنا به گفتهء جوزجانى « 2 » ، خوارزمشاه خواست دربارهء اين شايعات تحقيق به عمل آورد و اطلاعات مشروحى راجع به نيروهاى واقعى فاتح مغول كسب
--> ( 1 ) - بنا به منابع چينى چنين است ( واسيليف ، « تاريخ و باستانيها » ، ص 153 ) ؛ به گفتهء رشيد الدين ( چاپ برزين ، بخش XV ، ( متن 44 - 43 ، 170 ) ؛ ترجمه 27 ، 114 ) در تخاقوىئيل ( سال مرغ ) يعنى 1213 ميلادى بوده . ( 2 ) - ترجمهء راورتى : I ، 272 - 270 ، ( در چاپ ناسائو - ليس نيست ) ؛ II ، 966 - 963 ؛ ( چاپ ناسائو - ليس ، 336 - 335 ) .