واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
798
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
يا نگهبانان را تشكيل مىدادند ( « كشيكتن » كه مفرد آن « كشيك » « 1 » بوده ، بمعنى « نوبت » ، « عوض » ) . تيراندازان ( خرچى ) و ميزبانان يا خوانسالاران ( بائورچى ) و دربانان ( در متن روشن نيست ؛ ظاهرا « اگودنچى » بايد باشد از كلمهء مغولى « اگودن » يا « اودن » بمعنى « در » ) و مير آخوران يا متصديان طويله ( آختاچى ) « 2 » نيز جزء اين كشيكچيان بودند . بخش امور معيشت و اقتصاد را « چربيان » متصدى بودند و عدهء ايشان تا شش نفر افزوده شده بوده . گذشته از اين جند شخصى خان بنام « هزارهء بهادران » تأسيس گشته بود كه در زمان جنگ مقدمه يا پيش قراول را تشكيل مىداده و در زمان صلح بخشى از نگهبانان دربارى بوده . قراولان كشيك هر سه روز يك بار عوض مىشدند . تجديد تشكيلات كشيكچيان « 3 » در سال 1206 ميلادى / 603 هجرى صورت گرفت . در آن سال تموچين نايمانان را شكست داد و چژه موخ را به سياست رسانيد و همهء اقوام مغول را در تحت حكومت خويش درآورده متحد ساخت « و پرچم هفت دم سفيد را برافراشت « 4 » و بر تخت سلطنت نشست » . بنا -
--> ( 1 ) - در تأليف رشيد الدين عادتا « كزيك » است . استاد برزين كلمهء « كشيكتن » را بمعنى « خجستگان » مىداند . كاترمر نمونهها و موارد استعمال اصطلاح « كشيك » را گرد آورده ( رشيد الدين ، چاپ كاترمر ، 311 - 309 ، حاشيه ) . ( 2 ) - كلمهء « آختاچى » در « يوآن - چائوبى - شى » حتى در داستان سنگون ديده مىشود . رجوع شود به : noute ، 180 . Pelliot , « A prpos des Comans » , P . ( 3 ) - « افسانهء نهان » ، ترجمهء كافاروف ، 130 - 125 ، ( چاپ كوزين ، 169 و بعد ) . ( 4 ) - به گفتهء منهون ( منخون ) ( واسيليف ، « تاريخ و باستانيها » ، ص 231 )