دور از چين‌شناسى تحقيق در آن مقدور و ميسور است - از روى گواهيهاى كتبى معاصران آن عهد ، مورد تحقيق قرار مىگرفت - بسيار مطلوب مىبود . اگر از روايات و افسانه‌هاى مغولى برخى جزئيات عجيب و غريب - را كه در مورد انتقال شفاهى هر داستان تاريخى پديد مىآيد و اجتناب ناپذير است - حذف كنيم در روايات مزبور چيزى كه دور از حقيقت باشد ديده نمىشود . به ويژه مناسبات صحرانشينان با دولت چين به راستى مانند است . دولت مزبور برخى از صحرانشينان را عليه بعضى ديگر كه خطرناك به نظر مىرسيدند مسلح مىنمود ولى بيدرنگ پس از پايان اين مبارزه اقدامات مشابهى عليه متحدان پيشين خويش به عمل مىآورد . در اواسط قرن دوازدهم ميلادى دودمان منچورى تسزين كه در شمال چين حكم مىرانده با قبيلهء مينگو ( يا منگو ) - دادا ، يعنى مغولان در جنگ بوده است . در سال 1147 ميلادى امپراطور تسزين با آئولو - بوتسزيل « 1 » پادشاه مغول پيمان صلح منعقد كرد . استاد و . پ . واسيليف « 2 » و استاد اى . ن . برزين « 3 » گرايشى داشتند كه اين نام را همان لقب تركى - فارسى الغ وزير ( وزير بزرگ ) بشمارند ، ولى ما از هيچ موردى كه اميران صحرا - نشين چنين لقبى را اختيار كرده باشند اطلاع نداريم . باحتمال قوى بخش اول اين نام تحريف نام خوتولاقاآن [ « قوتولا » يا « قودولا » قاآن قوتله خان ] است از طرف چينيان . در روايات مغولى دربارهء اين قاآن سخن رفته است « 4 » .

--> ( 1 ) - واسيليف ، « تاريخ و باستانيها » ، ص 79 ؛ 146 . Pelliot , « A propos des Comans » , p . ( 2 ) - واسيليف ، « تاريخ و باستانيها » ؛ ص 52 - 79 . ( 3 ) - رشيد الدين ، چاپ برزين ، بخش XIII ، ترجمه ، 185 حاشيه . ( 4 ) - ( بطورى كه پ . پليو خاطرنشان كرده كلمهء « بوتسزيل » ( نحوهء قرائت