لاجرم لشكريان مزدور تنها تكيه‌گاه تخت و تاج بوده و سلطان مىبايست از نظر حفظ منافع خويش ايشان را در مقابل عناصر كشورى و غيرنظامى ترجيح نهد . تا حدى كه ميتوان از روى اسناد رسمى موجود داورى كرد در دولت خوارزمشاهيان نيز همان مشاغل عمدهء عهد سلطنت سلجوقيان ، يعنى مقام وزير و قاضى و مستوفى ، وجود داشته است . مورد استعمال اصطلاحات « وكيل » و « مشرف » در قرن ششم هجرى ( قرن دوازدهم ميلادى ) ، ظاهرا اندكى تغيير كرد . گذشته از « وكيل درگاه » « 1 » از « وكيل ديوان خاص » « 2 » كه محتملا مطابق با « وكيل خرجى » عهد مغولان بوده ، ياد شده است « 3 » . وكيل بر - وصول و دريافت وجوه نقدى - به استثناى آنچه خاص نگهدارى لشكر بوده - نظارت مىكرد . در ايالات اين وظيفه را مشرفان ايفا مىكردند « 4 » . رئيس اين اداره به نظر خويش متصديان مشاغل را در ايالات معين و منصوب مىكرد « 5 » . فقط وزيران ايالتى به فرمان همايون منصوب مىگشتند - به ويژه در نواحى كه ولايت به عهدهء شاهزاده‌اى بوده « 6 » . در ميان مشاغل لشكرى ، بر خلاف دولت

--> ( 1 ) - « متون » ، ص 97 ( عوفى ) . ( 2 ) - همانجا ، ص 23 ( انشاء ) . ( 3 ) - همانجا ، ص 117 ( جوينى ؛ همچنين در چاپ قزوينى ، II ، 239 ) . ( 4 ) - اصطلاح « مشرف » ظاهرا به همان معنى در تأليف نسوى نيز به كار رفته ( « سيرت جلال الدين » ، متن ، ص 195 ، ترجمه ، ص 325 ) . ( 5 ) - رجوع شود به ما قبل ص 497 . ( 6 ) - « متون » ، ص 76 - 75 ( بغدادى ، « كتاب التوسل » ؛ ( چاپ بهمنيار ، 90 - 78 ) ) نسوى ، « سيرت جلال الدين » ، متن ، 102 ؛ ترجمه 170 .