واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
780
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
مشروع پيدا كرد . خوارزمشاه در سال 614 هجرى / 1217 ميلادى حكومت خويش را بارى ديگر در ايران برقرار كرد ولى در زمستان همان سال فوجى كه از همدان به بغداد اعزام شده بود در كوههاى كردستان دچار طوفانهاى برفى گشت و تلفات سنگين تحمل كرد و بقاياى آن تقريبا بالكل بدست كردان نابود گشت . و فقط عدهء قليلى از آن فوج به نزد محمد بازگشت « 1 » . به حيثيت محمد خوارزمشاه ضربهء سختى وارد آمد ، بويژه كه مردم اين شكست را مجازاتى ميدانستند كه خداوند به خاطر آن لشكركشى - كه توهينى به مقام مقدس خلافتش مىپنداشتند - نازل كرده . چنانچه به سخنان ابن اثير « 2 » باور كنيم ، علت بازگشت محمد به مشرق همانا خوف وى از حمله صحرانشينان به ماوراء النهر بوده ، ولى دست از خصومت با خليفه نكشيد . بر
--> - قزوينى ، II ، 122 - 120 ؛ دربارهء علاء الملك به چاپ قزوينى ، II ، 97 نيز رجوع شود ؛ ميرخواند ، « تاريخ خوارزمشاهيان » ، چاپ دفرمرى 68 - 66 ، در « تاريخ گزيده » حمد اللّه مستوفى قزوينى ( چاپ براون ، متن 496 ؛ ترجمه 114 ) اين سيد بنام عماد الدين ناميده شده است . ( 1 ) - ابن اثير ، چاپ تورنبرگ ، XII ، 207 . ( 2 ) - همانجا . در گزارش ژاكوب دو تيرى اسقف عكا ( در فلسطين ) كه معاصر وقايع بوده ، گفته شده است كه خليفه با موافقت اسقف بزرگ نستورى رسولانى به نزد « شاه داود » كه « خانخانان » را مغلوب ساخته بود و پيش از آن محمد همهء سرزمينهاى آن سوى سيردريا ( سيحون ) را به وى واگذار كرده بود يعنى كوچلك را فرستاد . « شاه داود » در تحت نفوذ رسولان مزبور قرار گرفته با خوارزمشاه جنگ آغاز كرد و در نتيجه خوارزمشاه به متصرفات خويش بازگشت ( 52 - 50 ، 48 . Zarnke , « Der Priester Johrannes » , II , S )