واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

773

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

نقل قول از ايشان ، ميرخواند ) پيشواى مغولان مىخوانند . اما دربارهء خول - تغان [ قول‌تغان ] گفته شده است ، كه او را جوچى آورده بوده ، و در جاى « 1 » ديگر منقول است كه به نزد قپچاقيان گريخت : « جوچى خان لشكر در پى وى فرستاد كه او را فروگرفتند » . در دو نسخهء خطى بجاى « فرستاد » « برد » [ يا « با خود برد » ] نوشته شده « 2 » . اما راجع به تواريخ روز و مه كه در تأليف رشيد الدين آمده ، بايد گفت كه تشخيصات مؤلف مزبور در مورد تواريخ وقايع بين 612 و 622 هجرى / 1225 - 1215 ميلادى ، بطور كلى فوق العاده غير دقيق است . رشيد الدين در متن تاريخ تنگوزئيل ( 1215 ميلادى / 612 هجرى ) و در بازديد تاريخ‌گذارى سال موش [ سيچقان‌ئيل ] ( 1216 ميلادى / 613 هجرى ) را از قلم انداخته و در نتيجه در مورد اول براى سالهاى موش و گاو [ سيچقان‌ئيل و اودئيل ] و در مورد دوم براى سال گاو [ اودئيل ] سالهاى هجرئى كه آورده نادرست است « 3 » از سال 615 هجرى / 1218 ميلادى تاريخهاى مربوط به هر دو مبداء [ مغولى و هجرى ] مجددا انطباق پيدا مىكنند و بدين منظور ناگزير سال 613 هجرى را رد كرده و از قلم انداخته است . در متن تاريخ و بازديد تاريخ‌گذارى ، فتح ماوراء النهر را به سال مار [ ئيلان‌ئيل ] مربوط كرده ( 1221 ميلادى / 618 هجرى ) « 4 » و حال آنكه اين واقعه بموجب همهء منابع و متون موثق

--> ( 1 ) - چاپ برزين ، ( متن ، بخش VII ، 94 - 93 ) ؛ ترجمه ، بخش V ، 73 . ( 2 ) - به گفتهء مترجم چنين است . استاد برزين در چاپ متن فارسى ( همانجا ، بخش VII ، 94 ) روايت ديگر مربوطه را نقل نكرده . ( 3 ) - همانجا ، بخش XV ، ( متن ، 51 - 49 ، 171 ) ؛ ترجمه ، 31 - 29 ، 115 . ( 4 ) - همانجا ، بخش XV ، ( متن ، 173 - 111 ) ، ترجمه ، 74 - 73 ، 116 .